ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Zoologiya)

Tuyoqlilar, primatlar va chorva mollari

Darslar 62–64 · 3 ta dars · O. Mavlonov. Biologiya (Zoologiya), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
64

Sutemizuvchilar sinfiga mansub chorva mollari

Darslik: 197–200-betlar
MaqsadChorva mollarini – qoramol, qo‘y va otlarni – zotlari, kelib chiqishi va foydasi bo‘yicha tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
chorvachilik · livestock farmingqoramol · cattleqorako‘l · karakul (Persian lamb) sheepyilqichilik · horse breeding
Tushuntirish

Chorvachilik aholini sut, go‘sht, yog‘ bilan, yengil sanoatni jun, teri, mo‘yna bilan ta’minlaydi, ot, eshak, tuya kabi ish hayvonlari beradi, o‘g‘it ham tayyorlanadi. Qoramolning ajdodi yovvoyi tur (ur) bo‘lib, u qirilib ketgan (oxirgisi 1627-yilda Polshada o‘lgan), qoramol taxminan 10 ming yil oldin Yaqin Sharqda xonakilashtirilgan. Zotlari yo‘nalishi bo‘yicha sut (qora-ola, yaroslavl, bushuyev), sut-go‘sht (simmental, shvits, kostroma) va go‘sht (shortgorn, gereford) zotlariga bo‘linadi. Sersut sigir yiliga 4000 litr va undan ko‘p sut beradi; go‘shtdor zotlar tez o‘sib, og‘ir bo‘ladi. Charm poyabzal va buyumlar teridan, yelim va sovun kushxona chiqindilaridan olinadi. Qo‘ylarning ajdodi yovvoyi muflon, taxminan 10 ming yil oldin xonakilashtirilgan. Zotlari jun sifatiga ko‘ra mayin junli (merinos: 10–12 kg jun), chala mayin junli va dag‘al junli; dag‘al junlilar po‘stinbop, qorako‘l terili, go‘sht-yog‘li, go‘sht-junli bo‘ladi. Qorako‘l qo‘ylari O‘zbekistonning (Buxoro) mashhur zoti, ularning terisi qimmatli (rangi qora, ko‘k, kulrang, oq); Hisor qo‘yi go‘sht-yog‘ yo‘nalishida, vazni 150 kg gacha. Otlar baland tog‘li joylarda va qishloqda ish kuchi, sportda va go‘sht hamda qimiz uchun boqiladi. Xonaki otlar taxminan 5 ming yil oldin dasht xalqlari tomonidan xonakilashtirilgan; ularning yovvoyi ajdodlaridan biri tarpan hisoblangan, ammo hozirgi tadqiqotlarda ajdod Yevrosiyo dashtidagi yovvoyi otlar deb tushuntiriladi. Zotlar: og‘ir yuk tortuvchi (vladimir), minish (qorabayir, laqay, axaltaka), yengil yuk tortuvchi (orlov yo‘rg‘asi). Xavfsizlik va gigiyena: xom sutni qaynatmasdan ichmang (bruselloz xavfi), hayvonlar bilan ishlagandan so‘ng qo‘lni yuving, kana va bit ko‘paymasligi uchun mollarni veterinar nazoratida tuting, otga orqa tomondan yaqinlashmang va uning oyoqlari ostiga kirmang.

Yo‘nalishZotlari
sutqora-ola, yaroslavl, bushuyev
sut-go‘shtsimmental, shvits, kostroma
go‘shtshortgorn, gereford
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qo‘ydan yiliga bir-ikki marta jun olinadi, ishlov berilgach u ip, adyol va paypoqqa aylanadi. Jun tolalari orasida havo tutilgani uchun u issiq saqlaydi. Chorvachilik mahsuloti oddiy kundalik buyumlarga aylanadi.

Kim ishlatadi

Cho‘pon qo‘yni parvarish qiladi, jun qayta ishlovchisi tolani yigiradi, veterinar chorva sog‘lig‘ini nazorat qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Chorva hayvonlari (sigir, qo‘y, ot) beradigan beshta mahsulotni (oziq-ovqat, kiyim, ish uchun) yozing va qaysilarini o‘zingiz ko‘rganingizni belgilang.

Namunalar
!Diqqat!
Xom sutni qaynatmasdan ichmang (bruselloz xavfi). Hayvonlar bilan ishlagach qo‘lni yuving.
Sersut sigirdan sutni qaynatib ichiladi: bu sut orqali yuqadigan kasalliklardan saqlaydi.
Qorako‘l qo‘yi Buxoro hududida mashhur: teri orqali qimmat mahsulot olinadi va mamlakat iqtisodiga hissa qo‘shadi.
Sinfda faoliyat

Jadval: qoramol, qo‘y va ot uchun zotlar nomi, yo‘nalish va mahsulotini yozing. Hisob-kitob: sigir kuniga 15 l sut bersa, 1 oyda necha litr? Xavfsizlik: mollarni boqishda kattalar bilan ishlang, buqa va bog‘lanmagan itlardan ehtiyot bo‘ling, ishdan keyin qo‘l yuving, kana chaqmasligi uchun badaningizni tekshiring.

Mashq
1
Qoramol zotlari yo‘nalishlari qanday?
2
Qo‘ylar ajdodi kim va zotlar nimaga qarab bo‘linadi?
3
Qorako‘l terisi qanday olinadi va nimaga qimmatli?
4
Tog‘ qishlog‘ida oilalar ot boqadi. Ot ularga qanday yordam berishi mumkin? Kamida uchta misol keltiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYozgi ekspeditsiya: qayerga boramiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →