Tuyoqlilar, primatlar va chorva mollari

Chorvachilik aholini sut, go‘sht, yog‘ bilan, yengil sanoatni jun, teri, mo‘yna bilan ta’minlaydi, ot, eshak, tuya kabi ish hayvonlari beradi, o‘g‘it ham tayyorlanadi. Qoramolning ajdodi yovvoyi tur (ur) bo‘lib, u qirilib ketgan (oxirgisi 1627-yilda Polshada o‘lgan), qoramol taxminan 10 ming yil oldin Yaqin Sharqda xonakilashtirilgan. Zotlari yo‘nalishi bo‘yicha sut (qora-ola, yaroslavl, bushuyev), sut-go‘sht (simmental, shvits, kostroma) va go‘sht (shortgorn, gereford) zotlariga bo‘linadi. Sersut sigir yiliga 4000 litr va undan ko‘p sut beradi; go‘shtdor zotlar tez o‘sib, og‘ir bo‘ladi. Charm poyabzal va buyumlar teridan, yelim va sovun kushxona chiqindilaridan olinadi. Qo‘ylarning ajdodi yovvoyi muflon, taxminan 10 ming yil oldin xonakilashtirilgan. Zotlari jun sifatiga ko‘ra mayin junli (merinos: 10–12 kg jun), chala mayin junli va dag‘al junli; dag‘al junlilar po‘stinbop, qorako‘l terili, go‘sht-yog‘li, go‘sht-junli bo‘ladi. Qorako‘l qo‘ylari O‘zbekistonning (Buxoro) mashhur zoti, ularning terisi qimmatli (rangi qora, ko‘k, kulrang, oq); Hisor qo‘yi go‘sht-yog‘ yo‘nalishida, vazni 150 kg gacha. Otlar baland tog‘li joylarda va qishloqda ish kuchi, sportda va go‘sht hamda qimiz uchun boqiladi. Xonaki otlar taxminan 5 ming yil oldin dasht xalqlari tomonidan xonakilashtirilgan; ularning yovvoyi ajdodlaridan biri tarpan hisoblangan, ammo hozirgi tadqiqotlarda ajdod Yevrosiyo dashtidagi yovvoyi otlar deb tushuntiriladi. Zotlar: og‘ir yuk tortuvchi (vladimir), minish (qorabayir, laqay, axaltaka), yengil yuk tortuvchi (orlov yo‘rg‘asi). Xavfsizlik va gigiyena: xom sutni qaynatmasdan ichmang (bruselloz xavfi), hayvonlar bilan ishlagandan so‘ng qo‘lni yuving, kana va bit ko‘paymasligi uchun mollarni veterinar nazoratida tuting, otga orqa tomondan yaqinlashmang va uning oyoqlari ostiga kirmang.