Toshbaqalar, timsohlar va qushlarning tashqi tuzilishi

Toshbaqalarning tanasi ustdan va ostdan suyak hamda muguzdan iborat qalqon – kosa bilan o‘ralgan; kosa umurtqalar, qovurg‘alar va o‘mrov suyagi bilan tutashgan. Xavf tug‘ilsa, toshbaqa boshi, oyoqlari va dumini kosa ichiga tortadi. Tishi yo‘q, jag‘lari muguz plastinkali, bo‘yni uzun va harakatchan, ko‘zi va hid bilishi yaxshi. Ko‘pchiligi quruqlikda, ayrimlari chuchuk suvda (barmoqlari orasida parda bor) yoki dengizda (oyoqlari eshkakka o‘xshaydi) yashaydi. Cho‘l va adirlarimizda O‘rta Osiyo toshbaqasi o‘tlar bilan oziqlanadi: u bahorda atigi 3–4 oy faol bo‘ladi, yoz boshida o‘simliklar qurigach yozgi uyquga ketadi va ko‘pincha uyg‘onmasdan qishki uyquga o‘tadi. Bu tur kamayib bormoqda va muhofazaga muhtoj. Timsohlar bahaybat kaltakesakka o‘xshaydi, uzunligi bir necha metrga yetadi, terisi qalin qalqonlar bilan qoplangan, uzun yon tomondan siqilgan dumi bilan suzadi va barmoqlari orasida parda bor. Ko‘zi va burun teshigi boshi ustida bo‘rtiqda joylashgani uchun suvda deyarli ko‘rinmay, yaqinlashgan hayvonni poylaydi. Urg‘ochi qirg‘oqda chuqur qazib, o‘nlab tuxum qo‘yadi, ko‘pincha qo‘riqlaydi, bolalarini suvga olib boradi. Timsohning tuzilishi boshqa sudralib yuruvchilardan murakkab: o‘pkasi ko‘p kamerali, yuragi to‘rt kamerali (qoni ozgina aralashadi). Sudralib yuruvchilar taxminan 300 mln yil oldin suvda va quruqlikda yashovchilardan kelib chiqqan: iqlim quruqlashgach, terisi qalinlashgan, o‘pkasi kengaygan, tuxum po‘sti qalinlashib, quruqlikda qo‘yila boshlagan. Bugun ma’lumki, eng yirik timsoh – tuzli suv timsohi, uzunligi 6 m dan oshadi.