Parrandachilik
Xonaki parrandalar – tovuq, g‘oz, o‘rdak, kurka, ba’zan bedana – go‘sht, tuxum, par va momiq olish uchun boqiladi. Zotlar odamlar tomonidan sun’iy yaratilgan va foydali belgilari bilan farq qiladi. Tovuqlar eng ko‘p boqiladi; ularning ajdodi – Janubi-Sharqiy Osiyo o‘rmonlarida yashaydigan yovvoyi bankiv tovug‘i; u bir necha ming yil oldin xonakilashtirilgan. Tovuq zotlari uch yo‘nalishda: tuxum (rus oq tovug‘i, lekgorn: yengil, yiliga 200–300 ta tuxum, 5–6 oyda tuxum qiladi), tuxum-go‘sht (zagorsk, nyugempshir, pervomaysk: yiriklashgan, 2,5–4 kg) va go‘sht (kornuel, plimutrok: 3–4,5 kg, tuxumi kam). Go‘sht yo‘nalishidagi tovuqlardan broyler – tez o‘sadigan go‘sht jo‘jasi – yetishtiriladi; ularning go‘shti yumshoq va yog‘i kam. Yovvoyi o‘rdak taxminan 3 ming yil oldin xonakilashtirilgan; xonaki o‘rdak asosan go‘sht uchun boqiladi (moskva, pekin, ukraina zotlari). Xonaki g‘ozlar kulrang g‘ozdan kelib chiqqan: yiriklashgan, uchish qobiliyatini yo‘qotgan, go‘sht va par uchun boqiladi. Kurka Amerikada yovvoyi kurkadan kelib chiqqan, Yevropaga XVI asrda keltirilgan; eng yirik xonaki parranda (16 kg gacha). Parrandachilik fabrikalarida nasl beruvchi parrandalar, inkubatsiya sexi, tuxum va go‘sht sexlari, chiqindiga ishlov berish sexi bor. Jo‘jalar inkubatorda ochiriladi; harorat, namlik va yorug‘lik mashinalar bilan boshqariladi. Qish kuni sun’iy yorug‘lik kunni uzaytirib, tuxum miqdorini oshiradi. Xavfsizlik va gigiyena: parranda bilan ishlagandan keyin qo‘lni sovunlab yuviladi, go‘sht va tuxum yaxshilab pishiriladi, kasal parranda veterinarga ko‘rsatiladi.
| Yo‘nalish | Zotlari | Belgisi |
|---|---|---|
| tuxum | rus oq tovug‘i, lekgorn | yengil; yiliga 200–300 ta tuxum; 5–6 oyda tuxum qiladi |
| tuxum-go‘sht | zagorsk, nyugempshir, pervomaysk | 2,5–4 kg |
| go‘sht | kornuel, plimutrok | 3–4,5 kg; tuxumi kam |
Parrandachi fasl davomida har bir tovuq nechta tuxum qo‘yganini yozib boradi va keyingi podani ko‘paytirish uchun eng ko‘p tuxum qo‘yganlarini olib qoladi. Bir necha avloddan keyin podaning tuxum berishi oshadi. Odamlar zotlarni ota-onalarni tanlash bilan shunday yaratgan.
Parrandachi zot tanlaydi, selektsioner yangi zotlar yaratadi, oziq-ovqat texnologi mahsulot sifatini nazorat qiladi.
Tuxum qutisi yoki parranda mahsuloti yorlig‘idagi sana, o‘lcham va ma’lumotlarni o‘qib, nimalar yozilganini daftarga yozing. Yorliq bo‘lmasa, parrandadan olinadigan uchta mahsulotni sanang.
Hisob-kitob: oilada 6 ta tuxum yo‘nalishidagi tovuq bor; har biri yiliga 200 ta tuxum qilsa, bir yilda necha tuxum? 1 oyda taxminan nechta? Zotlar jadvalini tuzing. Xavfsizlik: tuxum va tovuqqa tegsangiz, qo‘lni sovunlab yuving; xom tuxum ichmang; parrandalarga gigiyena qoidalari bo‘yicha yaqinlashing, kasal parranda bilan kattalar shug‘ullanadi.