Parrandachilik va sutemizuvchilar: it tuzilishi

Xonaki parrandalar – tovuq, g‘oz, o‘rdak, kurka, ba’zan bedana – go‘sht, tuxum, par va momiq olish uchun boqiladi. Zotlar odamlar tomonidan sun’iy yaratilgan va foydali belgilari bilan farq qiladi. Tovuqlar eng ko‘p boqiladi; ularning ajdodi – Janubi-Sharqiy Osiyo o‘rmonlarida yashaydigan yovvoyi bankiv tovug‘i; u bir necha ming yil oldin xonakilashtirilgan. Tovuq zotlari uch yo‘nalishda: tuxum (rus oq tovug‘i, lekgorn: yengil, yiliga 200–300 ta tuxum, 5–6 oyda tuxum qiladi), tuxum-go‘sht (zagorsk, nyugempshir, pervomaysk: yiriklashgan, 2,5–4 kg) va go‘sht (kornuel, plimutrok: 3–4,5 kg, tuxumi kam). Go‘sht yo‘nalishidagi tovuqlardan broyler – tez o‘sadigan go‘sht jo‘jasi – yetishtiriladi; ularning go‘shti yumshoq va yog‘i kam. Yovvoyi o‘rdak taxminan 3 ming yil oldin xonakilashtirilgan; xonaki o‘rdak asosan go‘sht uchun boqiladi (moskva, pekin, ukraina zotlari). Xonaki g‘ozlar kulrang g‘ozdan kelib chiqqan: yiriklashgan, uchish qobiliyatini yo‘qotgan, go‘sht va par uchun boqiladi. Kurka Amerikada yovvoyi kurkadan kelib chiqqan, Yevropaga XVI asrda keltirilgan; eng yirik xonaki parranda (16 kg gacha). Parrandachilik fabrikalarida nasl beruvchi parrandalar, inkubatsiya sexi, tuxum va go‘sht sexlari, chiqindiga ishlov berish sexi bor. Jo‘jalar inkubatorda ochiriladi; harorat, namlik va yorug‘lik mashinalar bilan boshqariladi. Qish kuni sun’iy yorug‘lik kunni uzaytirib, tuxum miqdorini oshiradi. Xavfsizlik va gigiyena: parranda bilan ishlagandan keyin qo‘lni sovunlab yuviladi, go‘sht va tuxum yaxshilab pishiriladi, kasal parranda veterinarga ko‘rsatiladi.