It ichki tuzilishi va sutemizuvchilarning ko‘payishi

Itning hazm qilish yo‘li og‘iz bo‘shlig‘i, halqum, qizilo‘ngach, oshqozon, ingichka, yo‘g‘on va to‘g‘ri ichakdan iborat. Og‘izda tishlar oziqni maydalaydi, so‘lak bezlari so‘lak ajratib uni ho‘llaydi, til ta’m sezadi va oziqni aralashtiradi. Oshqozonda oziq oshqozon shirasi bilan qisman hazm bo‘ladi, ingichka ichakda esa ichak va oshqozonosti bezi shiralari hamda jigarning o‘ti ta’sirida to‘liq hazm bo‘ladi. Hazm bo‘lmagan qoldiq yo‘g‘on ichakka, so‘ng to‘g‘ri ichak orqali chiqadi. Havo burun bo‘shlig‘i, hiqildoq, kekirdak va bronxlar orqali o‘pkaga boradi. Ko‘krak qafasi qorin bo‘shlig‘idan diafragma parda bilan ajralgan. Nafas olganda qovurg‘alar ko‘tariladi, diafragma pastga tortiladi, ko‘krak qafasi kengayadi va havo o‘pkaga kiradi; nafas chiqarganda qovurg‘alar tushadi, diafragma gumbazdek ko‘tariladi va havo chiqadi. Yurak to‘rt kamerali: ikki bo‘lma va ikki qorincha. Katta va kichik qon aylanish doiralari bor, arteriya va vena qoni aralashmaydi. Ayirish organi – qorin bo‘shlig‘ida bel umurtqalarining ikki yonida joylashgan loviyasimon bir juft buyrak; siydik siydik yo‘llari orqali qovuqqa, so‘ng tashqariga chiqadi. Nafas olish va qon aylanish mukammal bo‘lgani uchun moddalar almashinuvi jadal, tana harorati doimiy: itda taxminan 38–39 °C. Bosh miya besh bo‘limdan iborat, lekin katta yarimsharlar murakkab, po‘stlog‘ida burmalar ko‘p – burma qancha ko‘p bo‘lsa, hujayra shuncha ko‘p; shartli reflekslar po‘stloq faoliyati bilan bog‘liq. Miyacha murakkab harakatlarni boshqaradi. Quruqlikdagi hayvonlar hidni yaxshi ajratadi (it hid orqali o‘ljasini, yaqinlarini taniydi). Eshitish organi tashqi, o‘rta va ichki quloqdan iborat; quloq suprasi tovushni kuchaytiradi va yo‘nalishini aniqlaydi. Ko‘z shaklni yaxshi ajratadi. Teri tuyg‘u organi ham: og‘riq, issiq-sovuq va qattiq-yumshoqni sezadi; burun va ko‘z yaqinidagi uzun qillar – mo‘ylovlar ham tuyg‘u vazifasini bajaradi.