Lansetnik – tuban tuzilgan xordali hayvon
Xordalilarning o‘q skeleti – tana bo‘ylab o‘tgan xorda; xorda ustida nerv nayi, ostida ichak joylashgan; jabra yoki o‘pka bilan nafas oladilar. Tip bosh skeletsizlar va bosh skeletlilar (umurtqalilar) kenja tiplariga bo‘linadi. Lansetnik (4–8 sm) – bosh skeletsizlar vakili: dengiz tubidagi qumga ko‘milib yashaydi, tanasi shaffof, ikki yondan yassi, og‘zi paypaslagichlar bilan o‘ralgan. Xordasi butun umr saqlanadi, bosh miyasi va bosh skeleti yo‘q. Plankton bilan oziqlanadi: paypaslagichlar suv oqimini og‘izga haydaydi, oziq halqumda ilashib ichakka tushadi, suv jabra teshiklaridan chiqadi. Qon aylanishi yopiq, yagona doira, yuragi yo‘q. Nerv sistemasi – nerv nayi; sezgi organlari kuchsiz. Ayrim jinsli, tuxumlari suvda urug‘lanadi. Lansetnik xordalilarning kelib chiqishini tushunishda muhim: xorda, nerv nayi va jabra teshiklari uni xordalilarga yaqinlashtiradi, ayirish organlarining tuzilishi esa umurtqasizlarnikiga o‘xshaydi. Bosh skeletlilarda xorda faqat embrion davrida bo‘ladi, markaziy nerv sistemasi bosh va orqa miyadan iborat.
Jismoniy tarbiya o‘qituvchisi o‘quvchilardan oldinga engashib, orqasidagi dumaloq bo‘rtiqlarni sezishni so‘raydi: bu umurtqalar, ular umurtqa pog‘onasini hosil qiladi. Lansetnik dengizda yashaydigan kichik hayvon bo‘lib, uning umurtqa pog‘onasi umuman yo‘q, baliq, baqa, qush va odamda esa bor.
Shifokor rentgen suratida umurtqa pog‘onasini ko‘radi, fizioterapevt orqa mushaklari bilan ishlaydi, evolyutsion biolog hayvonlar qarindoshligini o‘rganadi.
Boshingizni oldinga egib, o‘z bo‘yningiz orqasidagi bo‘rtiqlarni yengil sezing. Bir nechtasini sanab, ular nima ekanini ayting.
| Lansetnik | Baliq | |
|---|---|---|
| Xorda | umr bo‘yi saqlanadi | umurtqa pog‘onasi bilan almashadi |
Doskada xordali hayvon sxemasini chizing: yuqoridan pastga nerv nayi – xorda – ichak. Lansetnik tanasi bo‘ylab 3 qatlamni belgilang. Xavfsizlik: lansetnik dengizda yashaydi; ko‘rgazma uchun faqat rasm yoki o‘qituvchi olib kelgan namunadan foydalaning, dengiz hayvonlarini qirg‘oqdan olmang.