Zoologiya fani va uning vazifalari
Zoologiya (zoon – hayvon, logos – fan) hayvonlarning tuzilishi, hayot kechirishi, ko‘payishi, rivojlanishi, tarqalishi va kelib chiqishini o‘rganadi. Qadimgi yunon olimi Arastu bu sohada asar yozgan, Linney hayvonlarni tur, urug‘, turkum, sinf kabi guruhlarga ajratishni taklif qilgan, Darvin esa hayvonlarni o‘rganib evolyutsion ta’limotni yaratgan. Hayvonlar quruqlikda, havoda, tuproqda va suv havzalarida yashaydi; parazitlar uchun boshqa organizmning o‘zi yashash muhiti bo‘ladi. Muhitning namlik, harorat, yorug‘lik kabi tarkibiy qismlari ekologik omillar deyiladi, hayvonlar tuzilishi shu muhitga moslashgan. Oziqlanishiga ko‘ra hayvonlar o‘txo‘r, yirtqich va parazitlarga bo‘linadi. Ko‘p hayvon foydali (changlatadi, zararkunandani qiradi, tabiiy sanitar bo‘ladi), ayrimlari esa kasallik tarqatadi. Noyob turlarni saqlash uchun qo‘riqxonalar va milliy bog‘lar tashkil etilgan, yo‘qolib borayotgan turlar esa O‘zbekiston «Qizil kitobi»ga kiritiladi.
Maktabning kichik chorva burchagidagi tovuq va quyonlarga qarayotgan o‘quvchilar tovuq don va mayda hasharot yeyishini, quyon esa faqat o‘simlik bilan oziqlanishini bilib oladi. Shunday qilib, har bir hayvonga tanasiga mos ozuqa beriladi. Hayvon qanday yashashi va nima yeyishini bilish zoologiyaning boshlanishi.
Zoolog hayvonlarning yashash joyini va sonini o‘rganadi, veterinar hayvonlarni davolaydi, qo‘riqxona xodimi yo‘qolib borayotgan turlarni muhofaza qiladi.
Ordak va chumchuqni eslang. Daftaringizga ikkalasining oyog‘ini chizib, har bir oyoq qush yashaydigan joyga qanday mosligini bir jumlada yozing.
| Hayvon | Tuzilishi | Muhit |
|---|---|---|
| baliq | suyri tana, suzgichlar | suvda tez suzish |
| sichqon | rivojlangan oyoqlar | quruqlikda yugurish |
Sinfda «Hayvon – muhit – oziq» jadvalini to‘ldiring: 8 ta hayvon yozib, har biri uchun yashash muhiti va oziqlanish guruhini belgilang. Xavfsizlik: yovvoyi hayvonlarga, ilon, chayon, o‘rgimchak va qarovsiz (daydi) it-mushuklarga qo‘l tegizmang; faqat uzoqdan kuzating va kattalarga ayting.