ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Zoologiya)

Zoologiya fani. Hayvon organizmi va klassifikatsiya

Darslar 1–2 · 2 ta dars · O. Mavlonov. Biologiya (Zoologiya), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
1

Zoologiya fani va uning vazifalari

Darslik: 4–6-betlar
MaqsadZoologiyaning nimani o‘rganishini, hayvonlarning yashash muhiti, ahamiyati va muhofazasini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
zoologiya · zoology, the science of animalsekologik omillar · ecological factors such as moisture, temperature, lightparazit · parasite, an animal living on or in another organismtabiiy sanitarlar · natural sanitary animals that clean up remains
Tushuntirish

Zoologiya (zoon – hayvon, logos – fan) hayvonlarning tuzilishi, hayot kechirishi, ko‘payishi, rivojlanishi, tarqalishi va kelib chiqishini o‘rganadi. Qadimgi yunon olimi Arastu bu sohada asar yozgan, Linney hayvonlarni tur, urug‘, turkum, sinf kabi guruhlarga ajratishni taklif qilgan, Darvin esa hayvonlarni o‘rganib evolyutsion ta’limotni yaratgan. Hayvonlar quruqlikda, havoda, tuproqda va suv havzalarida yashaydi; parazitlar uchun boshqa organizmning o‘zi yashash muhiti bo‘ladi. Muhitning namlik, harorat, yorug‘lik kabi tarkibiy qismlari ekologik omillar deyiladi, hayvonlar tuzilishi shu muhitga moslashgan. Oziqlanishiga ko‘ra hayvonlar o‘txo‘r, yirtqich va parazitlarga bo‘linadi. Ko‘p hayvon foydali (changlatadi, zararkunandani qiradi, tabiiy sanitar bo‘ladi), ayrimlari esa kasallik tarqatadi. Noyob turlarni saqlash uchun qo‘riqxonalar va milliy bog‘lar tashkil etilgan, yo‘qolib borayotgan turlar esa O‘zbekiston «Qizil kitobi»ga kiritiladi.

quruqlikhavotuproqsuv havzalariboshqa organizm(parazit)Yashash joyi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabning kichik chorva burchagidagi tovuq va quyonlarga qarayotgan o‘quvchilar tovuq don va mayda hasharot yeyishini, quyon esa faqat o‘simlik bilan oziqlanishini bilib oladi. Shunday qilib, har bir hayvonga tanasiga mos ozuqa beriladi. Hayvon qanday yashashi va nima yeyishini bilish zoologiyaning boshlanishi.

Kim ishlatadi

Zoolog hayvonlarning yashash joyini va sonini o‘rganadi, veterinar hayvonlarni davolaydi, qo‘riqxona xodimi yo‘qolib borayotgan turlarni muhofaza qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Ordak va chumchuqni eslang. Daftaringizga ikkalasining oyog‘ini chizib, har bir oyoq qush yashaydigan joyga qanday mosligini bir jumlada yozing.

Namunalar
HayvonTuzilishiMuhit
baliqsuyri tana, suzgichlarsuvda tez suzish
sichqonrivojlangan oyoqlarquruqlikda yugurish
Baliqning suyri tanasi va suzgichlari suvda tez suzishga moslashgan; sichqonning rivojlangan oyoqlari esa quruqlikda yugurishga mos. Bu – tuzilishning yashash muhitiga moslashuvi.
o‘txo‘r: sigiryirtqich: bo‘riparazit: bezgakplazmodiysiOziqlanishibo‘yicha
Sigir, bo‘ri va bezgak plazmodiysining oziqlanishi turlicha: sigir o‘txo‘r, bo‘ri yirtqich, bezgak parazitining o‘zi esa odam qonida yashaydi. Shuning uchun oziqlanishiga qarab ularni uch guruhga ajratamiz.
Sinfda faoliyat

Sinfda «Hayvon – muhit – oziq» jadvalini to‘ldiring: 8 ta hayvon yozib, har biri uchun yashash muhiti va oziqlanish guruhini belgilang. Xavfsizlik: yovvoyi hayvonlarga, ilon, chayon, o‘rgimchak va qarovsiz (daydi) it-mushuklarga qo‘l tegizmang; faqat uzoqdan kuzating va kattalarga ayting.

Mashq
1
Zoologiya so‘zi nimani anglatadi va u nimani o‘rganadi?
2
Shved olimi Linneyning ishlari bugun biologlarga hayvon turlarini nomlashda qanday yordam beradi?
3
Dalada o‘lgan hayvon qoldiqlari tez yo‘qolib ketadi. Bunda qanday hayvonlar «ishlaydi» va ular nega foydali?
4
Nega suv hayvonlarining gavdasi suyri shaklda bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEkspeditsiya klubining birinchi chiqishiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →