Infuzoriyalar va sporalilar sinflari
Infuzoriyalarning tanasi kiprikchalar bilan qoplangan va ularda katta hamda kichik yadro bor. Nomi pichan ivitmasida birinchi marta topilganidan kelib chiqqan. Tufelka (0,1–0,3 mm) poyabzal tagiga o‘xshaydi va to‘mtoq uchi bilan oldinga suzadi. Yon tomondagi chuqurcha tubida og‘iz teshigi bor: kiprikchalar bakteriyalarni halqumga haydaydi, u yerda hazm vakuolasi hosil bo‘lib, sitoplazma oqimi bilan aylanadi, qoldiq esa orqadagi teshikdan chiqadi. Ikkita qisqaruvchi vakuola galma-gal qisqarib ortiqcha suvni chiqaradi. Jinssiz ko‘payishda yadrolar bo‘linadi, tana o‘rtasidan ingichkalashib ikkiga ajraladi. Sporalilar (4000 dan ortiq tur) – hammasi parazit: harakat, hazm va ayirish organoidlari yo‘q. Bezgak parazitini bezgak chivini odamga yuqtiradi; parazit qizil qon hujayralarida ko‘payib, ularni yemirib qon plazmasiga chiqqanda bezgak xuruji (harorat ko‘tarilishi) boshlanadi. Darslikda ipak qurti va asalarini kasallantiradigan nozema ham shu guruhda berilgan, ammo hozirgi olimlar uni zamburug‘larga yaqin alohida guruh – mikrosporidiyalarga kiritadi.
Oqava suvni tozalash qurilmasida suvdagi bakteriyalarni kipriklilar yeb ketadi. Texnik havzadagi suvni mikroskopda ko‘rib, kipriklilar ko‘p bo‘lsa, tozalash yaxshi borayotganini biladi. Mayda hayvonlar bu yerda suvni tozalovchi ishchi kabi xizmat qiladi.
Oqava suv tozalash texnigi kipriklilar soniga qaraydi, mikrobiolog bir hujayralilarni o‘rganadi, sog‘liqni saqlash xodimi bezgak xavfi bor joylarda himoya yo‘llarini tushuntiradi.
Chizg‘ichdagi eng kichik bo‘linmani toping: u 1 mm. Tufelka taxminan 0,2 mm uzunlikda, shuning uchun beshta tufelkani qatorga qo‘ysak, bu bo‘linmaga zo‘rg‘a sig‘adi. 1 mm li chiziq chizib, uning bo‘ylab beshta mayda oval tasavvur qiling.
Tufelka tanasi chizmasini bajaring va 8 ta qismni (kiprikcha, og‘iz, halqum, hazm vakuolasi, 2 ta qisqaruvchi vakuola, katta yadro, kichik yadro) belgilang. Xavfsizlik: chivin ko‘p joyda yalang tanada yurmang, kattalar bilan hasharotga qarshi vositadan foydalaning; isitma bo‘lsa vrachga boring.