Ko‘l baqasining ichki tuzilishi
Baqaning hazm yo‘li baliqnikiga o‘xshash: og‘iz bo‘shlig‘i (til, kichik tishlar), halqum, qizilo‘ngach, oshqozon, ichak; orqa ichak kengayib kloakani hosil qiladi. U o‘pka (sodda xaltachalar) va teri bilan nafas oladi: tomoq pastga tortilganda havo o‘pkaga kiradi, ko‘tarilganda chiqib ketadi. Yuragi uch kamerali: ikkita bo‘lma va bitta qorincha. Katta doirada qon qorinchadan organlarga borib, o‘ng bo‘lmaga qaytadi; kichik doirada qorinchadan o‘pkaga borib, kislorodga to‘yinadi va chap bo‘lmaga qaytadi. Qonning bir qismi teriga ham boradi, u yerda kislorod olib, venalar orqali o‘ng bo‘lmaga keladi. Ikkala bo‘lma birdan qisqarib, qon qorinchada qisman aralashadi. Ayirish organlari – ikkita buyrak, siydik yo‘li, siydik kloaka orqali chiqadi. Baqa sovuqqonli: harorati muhitga bog‘liq, qishda karaxt bo‘ladi. Bosh miyasi baliqnikidan yaxshiroq rivojlangan, miya yarimsharlari bor, miyacha kuchsiz (harakati sekin). Sezgi organlari quruqlikka moslashgan: qovoqlar, o‘rta va ichki quloq (nog‘ora parda va eshitish suyakchasi tovushni uzatadi).
| Doira | Yo‘li |
|---|---|
| katta | qorincha → organlar → o‘ng bo‘lma |
| kichik | qorincha → o‘pka → chap bo‘lma |
Shifokor yurak urishini eshitganda yoki bilakdan pulsni tekshirganda, yurak qonni tana bo‘ylab qanchalik yaxshi haydayotganini baholaydi. Odam yuragi to‘rt kamerali bo‘lib, kislorodga boy va kambag‘al qonni ajratib turadi, baqaning uch kamerali yuragida esa ular biroz aralashadi. Yurak tuzilishini bilish shifokorga uning ishini tushunishga yordam beradi.
Shifokor yurak urishini tinglaydi, hamshira pulsni o‘lchaydi, biolog hayvonlar yuragini taqqoslab evolyutsiyani o‘rganadi.
Bilakdagi pulsni toping va 15 soniyada necha marta urganini sanang. So‘ngra joyingizda bir daqiqa yurib, qayta sanang va farqini yozing.
Qon aylanish sxemasini ikki rang bilan chizing: qizil – arteriya, ko‘k – vena; katta va kichik doirani belgilang. Xavfsizlik: tirik baqaning organlarini ko‘rish uchun faqat tayyor rasm va modellardan foydalaning; hayvonni kesish uyda yo‘q.