Baliqlarning ichki tuzilishi
Zog‘ora baliqning hazm yo‘li: og‘iz bo‘shlig‘i, halqum, qizilo‘ngach va ichak; jag‘larida tish yo‘q (oziqni halqum tishlari maydalaydi), alohida oshqozoni ham yo‘q, shuning uchun oziq to‘g‘ridan-to‘g‘ri ichakka tushadi (yirtqich baliqlarda tishli jag‘ va oshqozon bor). Ingichka ichakda oshqozonosti bezi shirasi va jigardan o‘t suyuqligi oziqni hazm qiladi, so‘rilgan moddalar qonga o‘tadi. Baliqlar jabra bilan nafas oladi: og‘iz orqali kirgan suv jabra teshiklaridan chiqadi, jabra varaqlaridagi kapillyarlarda kislorod qonga o‘tadi, karbonat angidrid suvga ajraladi. Jabra qilchalari oziqning suv bilan chiqib ketishiga yo‘l qo‘ymaydi. Qon aylanishi bitta doira: yurak ikki kamerali (bo‘lma va qorincha), qon qorin aortasidan jabralarga, kislorodga boyib orqa aortaga, so‘ng organlarga o‘tadi; vena qoni yurak bo‘lmasiga qaytadi. Ayirish: ikkita tasmasimon buyrak, siydik yo‘li va qovuq. Baliqlar sovuqqonli: tana harorati muhit haroratiga qarab o‘zgaradi. Qishda muz ostida yoki issiq yozda suvda kislorod kamaysa, baliqlar halok bo‘lishi mumkin.
Bozorda tirik baliqlar havo pufakchalari berilib turadigan idishda saqlanadi. Oz suvda ko‘p baliq undagi erigan kislorodni tez sarflab qo‘yadi, jabralar esa faqat erigan kislorodni ola oladi. Pufakchalar kislorodni to‘ldirib turadi va baliqlar tirik qoladi.
Baliqchilik xo‘jaligi xodimi hovuzga havo beruvchi qurilma o‘rnatadi, ekolog suvdagi kislorodni o‘lchaydi, akvarium ustasi suv haroratini kuzatadi.
Stakanga sovuq vodoprovod suvi quying va uni xonada bir soat qoldiring. Keyin devorida pufakchalar bor-yo‘qligini ko‘rib, sababini tushuntiring.
| Qon | Qayerda | Rangi |
|---|---|---|
| kislorodga boy | jabradan keyin | qizil |
| kislorodi kam (vena) | organlardan keyin | to‘q |
Oqim sxemasi: «Suv → og‘iz → jabra → jabra teshigi»; «Qon: yurak → jabra → orqa aorta → organlar → yurak». Strelkalar bilan chizing. Xavfsizlik: baliq tozalash va pishirishda faqat kattalar pichoq ishlatadi; baliqni yaxshi pishiring, xom yemang.