To‘garak chuvalchanglar tipi: odam askaridasi
To‘garak chuvalchanglarning tanasi ko‘ndalang kesimda doira shaklida, ipsimon; ichki organlari tana bo‘shlig‘ida joylashgan. Ular dengiz, chuchuk suv va tuproqda yashaydi, ba’zilari odam, hayvon va o‘simliklarda parazitlik qiladi. Odam askaridasi ingichka ichakda yashaydi: urg‘ochisi 20–40 sm, erkagi 15–25 sm, erkagining dumi egilgan. Tanasi pishiq kutikula bilan qoplangan, shu sababli hazm shirasi uni emirmaydi. Hazm sistemasi og‘izdan boshlanib anal teshik bilan tugaydigan uzun nay – yassi chuvalchanglardan farqli ravishda ikki uchi ochiq. Askarida ayrim jinsli bo‘lib, bir kecha-kunduzda 240 000 tagacha tuxum qo‘yadi. Tuxumlar axlat bilan tuproqqa chiqadi; iflos qo‘l yoki yuvilmagan sabzavot orqali odam ichagiga tushsa, lichinkalar chiqib, qon orqali o‘pkaga o‘tadi, balg‘am bilan og‘izga chiqib, yutilgach, ichakda voyaga yetadi. Kasallik qorin og‘rig‘i, ozib ketish bilan kechadi; davolashni faqat vrach belgilaydi. Saqlanish uchun qo‘lni sovunlab yuvish, sabzavot va mevani yaxshilab yuvish zarur.
Fermer sabzavot ekiladigan yerga go‘ngni avval bir necha oy chiritadi. Chirish jarayonida kompost qiziydi, shuning uchun undagi chuvalchang tuxumlari va mikroblar kamayadi. Shunday tayyorlangan o‘g‘it ham foydali, ham xavfsiz bo‘ladi.
Fermer o‘g‘itni to‘g‘ri tayyorlaydi, maktab hamshirasi bolalarga qo‘l yuvishni o‘rgatadi, sanitariya xodimi suv va tuproq tozaligini tekshiradi.
Qo‘lingizni sovun bilan 20 soniya yuving: soniyalarni ichingizda sanang. Barmoq orasi va tirnoq tagini ham yuvishni unutmang.
| Askarida | Planariya | |
|---|---|---|
| Tana bo‘shlig‘i | bor | yo‘q |
| Anal teshik | bor | yo‘q |
| Jinsi | ayrim jinsli | germafrodit |
Askarida rivojlanish sxemasini chizing: tuxum → tuproq → iflos qo‘l/sabzavot → ichak → qon → o‘pka → og‘iz → ichak. Har bir o‘qda gigiena qoidasini yozing (qo‘l yuvish, sabzavotni yuvish). Xavfsizlik: tuproq bilan ishlagandan keyin qo‘lni sovunlab yuving; tuproqni og‘izga olmang.