Hasharotlarning ko‘payishi va rivojlanishi
Hasharotlar ayrim jinsli. Erkaklari ko‘pincha urg‘ochilardan kichikroq, mo‘ylovlari kuchli rivojlangan va hidni yaxshi sezadi. Urg‘ochisida bir juft tuxumdon, erkagida bir juft urug‘don qorin bo‘shlig‘ida joylashgan. Bronza qo‘ng‘izi urug‘langan tuxumlarini chirigan yog‘ochga qo‘yadi; tuxumdan oqish yo‘g‘on, yoy shaklida egilgan qurt chiqadi, u chirindi bilan oziqlanadi, bir necha marta tullab g‘umbakka aylanadi. G‘umbak harakatsiz va oziqlanmaydi, murakkab o‘zgarishlar sodir bo‘ladi va undan voyaga yetgan qo‘ng‘iz chiqadi. Bunday rivojlanish – to‘liq o‘zgarish (tuxum – lichinka (qurt) – g‘umbak – voyaga yetgan hasharot); u qo‘ng‘iz, kapalak, pashsha, ari, chumolida bo‘ladi. Chala o‘zgarishda g‘umbak davri yo‘q: lichinka (tuxumdan chiqqan) voyaga yetganga o‘xshaydi, faqat kichik va qanotsiz, bir necha marta tullab katta bo‘ladi (suvarak, chigirtka, ninachi, qandala).
Oila butun yoz javonda saqlangan jun sharfda mayda teshiklarni topadi. Uchib chiqqan kuya junni yemaydi, uning mayda lichinkalari yeydi. Jun buyumlarni soyada shamollatib, qoqish tuxum va lichinkalarni ular ko‘payib ketmasdan oldin yo‘qotadi.
Muzey konservatori jun gilam va kiyimlarni zararkunandadan saqlaydi, o‘simlik himoyasi xodimi zararkunandani bosqichiga qarab kuzatadi, entomolog har bir bosqich qancha davom etishini o‘rganadi.
Kattalardan yozda jun buyumlar uyingizda qanday saqlanishini so‘rang. Har bir qadam kuyaning qaysi bosqichini (tuxum, lichinka yoki voyaga yetgan kuya) to‘xtatishini ayting.
| Bosqich | Nima bilan oziqlanadi |
|---|---|
| kapalak qurti | barg kemiradi |
| kapalak | nektar so‘radi |
Kartochkalar o‘yini: «tuxum, lichinka (qurt), g‘umbak, voyaga yetgan» ni to‘g‘ri tartibda joylashtiring, so‘ng qo‘ng‘iz va chigirtka uchun sxemalarni taqqoslang. Xavfsizlik: hasharotlarni yig‘ishda kattalar bilan bo‘ling, ularni og‘ritmang.