Ildam kaltakesak va tangachalilar turkumi

Sudralib yuruvchilar – birlamchi quruqlik hayvonlari: terisi quruq va nafas olishda qatnashmaydi, ular faqat o‘pka bilan nafas oladi, tuxumini quruqlikka qo‘yadi. Ildam kaltakesak cho‘l va tog‘oldi hududlarida yashaydi, hasharotlar bilan oziqlanadi, uzunligi dumi bilan 15–20 sm. Kulrang-yashil tusi uni o‘t orasida yirtqichlardan yashiradi. Boshi harakatchan, ko‘zida yuqori, pastki va pirpirovchi qovoq bor – oxirgisi ko‘zni namlab turadi. Ko‘z orqasidagi nog‘ora parda tashqi quloq teshigini yopadi, ayri tili esa tuyg‘u va ta’m bilish organi. Oyoqlari tanasining ikki yonidan chiqqani uchun qorni yerga tegib sudraladi. Muguz tangachalar quruq terini qoplaydi va o‘sishga xalaqit beradi, shu sabab kaltakesak yozda bir necha marta tullab, eski terisini tashlaganda o‘sadi. Ichki tuzilishida ko‘krak qafasi (ko‘krak umurtqalari, qovurg‘alar, to‘sh) paydo bo‘lgan; o‘pkasi baqanikidan murakkab, devori katakchalarga bo‘lingan, shuning uchun gaz almashinuv yuzasi kattaroq. Yuragi uch kamerali, lekin baqanikidan murakkabroq; harorati muhitga bog‘liq (sovuqqonli), sovuqda karaxt bo‘ladi. Miyachasi yaxshi rivojlangan, shuning uchun harakati chaqqon. Urug‘lanish urg‘ochi tanasi ichida bo‘ladi, 5–15 ta yirik sariqlikka boy, qalin po‘choqli tuxum quyoshli joyga yuza ko‘miladi. Tuxumdan kattaga o‘xshash kichik kaltakesak chiqadi, lichinka bosqichi yo‘q. Yirtqich dumidan tutsa, kaltakesak dumining bir qismini tashlab qochadi, keyin dum qayta o‘sadi – bu regeneratsiya.