Qushlarning ichki tuzilishi va ko‘payishi

Qushlarda tish yo‘q, shuning uchun oziq tumshuq bilan uzib olinib butun yutiladi. Kaptar kabi donxo‘r qushlarda qizilo‘ngachning kengaygan qismi – jig‘ildon zaxira oziq saqlaydi. Oshqozon ikki bo‘limli: bezli bo‘limda oziq oshqozon shirasi bilan yumshaydi, muskulli bo‘limda yutilgan mayda toshchalar yordamida maydalanadi. Uchish va doimiy tana harorati juda ko‘p energiya talab qiladi, shu sabab qushlar tez-tez ovqatlanadi va ichagida oziq tez hazm bo‘ladi. Ichak, siydik yo‘li va jinsiy yo‘llar kloakaga ochiladi; siydik axlat bilan birga chiqadi. O‘pka mayda havo pufakchalardan iborat murakkab organ; o‘pka bilan bog‘langan havo xaltalari ichki organlar orasida joylashadi. Uchganda qanot ko‘tarilishi va tushishi bilan xaltalar kengayib torayadi, havo o‘pkadan ikki marta o‘tadi: nafas olganda va chiqarayotganda – bu «qo‘sh nafas» deyiladi. Qush qanotini tez qoqsa, nafas ham tezlashadi; kaptar tinch turganda minutiga taxminan 26, uchganda 400 marta nafas oladi. Havo xaltalari tanani sovitadi. Yurak to‘rt kamerali: ikki bo‘lma, ikki qorincha, shuning uchun vena va arteriya qoni aralashmaydi, organlar kislorodga boy qon oladi. Kaptar yuragi tinch turganda minutiga 165 martagacha, uchganda 550 martagacha uradi. Tana harorati taxminan 42 °C. Ko‘zi juda o‘tkir va rangni ajratadi, eshitishi yaxshi, hidlashi sust. Bosh miya yirik, oldingi yarimsharlar va burmali miyacha kuchli rivojlangan. Ko‘p xatti-harakatlar (uya qurish, tuxum bosish, jo‘ja boqish) tug‘ma instinkt, ammo shartli reflekslar ham hosil bo‘ladi: jo‘ja eng avval hamma narsani cho‘qiydi, so‘ng yeyiladigan va yeyilmaydigan narsani ajratadi, egasining ovozini taniydi. Qushlar tovush bilan o‘zaro bog‘lanadi; to‘ti, mayna va qarg‘a ayrim so‘zlarni takrorlay oladi.