Yirtqich va dengiz sutemizuvchilari

Yirtqich sutemizuvchilarning qoziq va yirtqich tishlari kuchli. Bo‘risimonlar oilasiga bo‘ri, chiyabo‘ri, tulki, korsak va yenotsimon it kiradi. Ular hidni juda yaxshi sezadi, o‘ljasini ta’qib qilib tutadi. Bo‘rilar yil bo‘yi juft yashaydi, kunduzi bekinib, kechasi ov qiladi; urg‘ochisi 3–13 ta ko‘zi yumuq bola tug‘adi, bolalar 35–40 kun sut emadi. Bo‘ri chorva mollariga zarar keltiradi, shuning uchun soni nazorat qilinadi, lekin u kasal va zaif hayvonlarni yo‘qotib tabiatga ham foyda beradi. Tulki cho‘l, dasht, tog‘ va qishloq atrofida yashaydi, yozda inida 4–5 ta bola tug‘adi; kemiruvchi va hasharotni yeb foyda keltiradi, ba’zan uy parrandasi va poliz mahsulotiga ziyon qiladi; qalin juni uchun ovlanadi. Mushuksimonlarning ilmoqsimon tirnoqlari maxsus xaltachaga yig‘ilib turadi, ular o‘ljasini pistirma qilib poylab tutadi, hidni yomon, eshitishni yaxshi sezadi. Yo‘lbars, gepard, qoplon, ilvirs, silovsin va mushuklar shu oilaga kiradi. Yo‘lbars Janubiy va Sharqiy Osiyoda yashaydi, O‘zbekistonda bir vaqtlar yashagan turon yo‘lbarsi yo‘qolgan. Hozir daryo o‘zanlarida to‘qay mushugi, baland tog‘larda ilvirs va silovsin uchraydi; ularning soni kam, Qizil kitobga kiritilgan. Suvsarsimonlarning oyoqlari kalta, tanasi ingichka, yoriq va inlarga kiradi: bo‘rsiq, suvsar, norka. Bo‘rsiq tog‘ o‘rmoni, to‘qay va dashtda yashaydi, inini jarlik yonbag‘riga qazib, kechasi ovlaydi, hasharot, kemiruvchi, meva va ildizmeva yeydi. Ayiqsimonlar yirik va baquvvat. Tog‘larimizda qo‘ng‘ir ayiq o‘simlik ildizi, meva, hasharot va sug‘ur bilan oziqlanadi, qishda uyquga ketadi; Arktikadagi oq ayiq 700 kg dan oshadi, suvda yaxshi suzadi va tyulen bilan oziqlanadi. Xavfsizlik: yovvoyi yirtqichga hech qachon yaqinlashmang va oziq bermang; tog‘da yurganda to‘da va katta kishilar bilan boring, ayiq yoki bo‘ri uchrasa yugurmang, ovoz chiqarmay sekin orqaga chekining; tulki kabi yirtqichlar quturish tarqatishi mumkin, tegmang.