ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Zoologiya)

Hasharotlar sinfi: yashil bronza qo‘ng‘izi va 3-laboratoriya mashg‘uloti

Darslar 22–24 · 3 ta dars · O. Mavlonov. Biologiya (Zoologiya), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
22

Yashil bronza qo‘ng‘izining tashqi tuzilishi

Darslik: 73–75-betlar
MaqsadHasharotlar sinfining umumiy belgilarini va yashil bronza qo‘ng‘izining tashqi tuzilishini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
ustqanot · elytron, the hard forewingostqanot · hindwing used for flyingmurakkab ko‘z · compound eyekemiruvchi og‘iz organi · chewing mouthparts
Tushuntirish

Hasharotlar tanasi bosh, ko‘krak va qorin bo‘limlaridan iborat, 3 juft oyog‘i, bir juft mo‘ylovi bor; ko‘krakda oyoqlar va qanotlar joylashgan. Yashil bronza qo‘ng‘izi (1–2 sm) bahor va yozda gullar ustida uchraydi, usti yaltiroq yashil, qorni qizg‘ish; xitin qobig‘i qalin. Boshida yuqori lab, bir juft yuqori va pastki jag‘, pastki lab bor; paypaslagichlar tuyg‘u va ta’m organlari. Ko‘zlari murakkab, har biri bir necha ming mayda ko‘zchadan iborat – mozaik ko‘rish; yelpig‘ichsimon mo‘ylovlar hid bilish organi. Ko‘krak uch bo‘g‘imli; 2- va 3- bo‘g‘imga bir juftdan qanot birikkan. Qattiq ustqanotlar ostqanotlar va qorinni himoya qiladi; bronza qo‘ng‘izi uchganda ustqanotlari yopiq turadi, ostqanotlarini ustqanotlardagi kemtiklar orqali yoyadi. Oyoqlari besh bo‘g‘imli, tirnoqli; yashash muhitiga qarab turlicha: chigirtka sakrovchi, suv qo‘ng‘izi eshkakli, buzoqboshi kovlovchi oyoqli. Qorin bo‘limi 8 bo‘g‘imli, ko‘krak bilan harakatsiz qo‘shilgan.

Tana qismiNimalari bor
Boshyuqori va pastki lab, jag‘lar, murakkab ko‘zlar, bir juft mo‘ylov
Ko‘krak3 bo‘g‘im; 3 juft oyoq; 2- va 3-bo‘g‘imda bir juftdan qanot
Qorin8 bo‘g‘im
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Don ombori inspektori omborda qo‘ng‘izlarni tanasining qismlari bo‘yicha taniydi: qaysi biri don zararkunandasi, qaysi biri zararsiz ekanini bilish kerak. Hasharotning tuzilishini yaxshi bilgan kishi zararni oldindan to‘xtata oladi.

Kim ishlatadi

Don ombori inspektori zararkunandalarni aniqlaydi, entomolog yangi turlarni tavsiflaydi, dehqon ekin zararkunandasini tanib, o‘z vaqtida chora ko‘radi.

Bugun sinab ko‘ring

Hasharotni o‘rgimchakdan ajratish uchun uchta «ha/yo‘q» savoldan iborat kalit tuzing (oyoq, tana qismlari va mo‘ylov haqida). Savollaringizni beshta hayvon rasmida sinab, ularni to‘g‘ri ajratishini tekshiring.

Namunalar
HasharotOyoqlariVazifasi
chigirtkauzun, yo‘g‘on orqa oyoqlarsakrash
suv qo‘ng‘izieshkaklisuzish
buzoqboshikovlovchituproq kovlash
Chigirtkaning orqa oyoqlari uzun va yo‘g‘on, shuning uchun u sakraydi. Suv qo‘ng‘izining oyoqlari eshkakka o‘xshash. Bu tuzilishning muhitga moslashuvi.
HasharotO‘rgimchak
Tana qismlari32
Oyoqlari68
Mo‘ylov1 juftyo‘q
Hasharotni sanash oson: bosh + ko‘krak + qorin = 3 bo‘lim; 3 juft oyoq = 6 oyoq. O‘rgimchakda 8 oyoq bor, demak u hasharot emas.
Sinfda faoliyat

Qog‘ozdan qo‘ng‘iz modelini yasang (bosh, ko‘krak, qorin, 6 oyoq, 2 mo‘ylov, ustqanot va ostqanot) va qismlarni belgilang. Xavfsizlik: qaychidan kattalar yordamida foydalaning; tirik hasharotlarni og‘ritmang.

Mashq
1
Hasharot tanasi qaysi bo‘limlardan iborat va nechta oyog‘i bor?
2
Bronza qo‘ng‘izining ustqanotlari nima vazifa bajaradi?
3
Murakkab ko‘z qanday tuzilgan?
4
Nega hasharotlarning oyoq tuzilishi turlicha?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi gulzor uchun uchastkaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →