Yashil bronza qo‘ng‘izining tashqi tuzilishi
Hasharotlar tanasi bosh, ko‘krak va qorin bo‘limlaridan iborat, 3 juft oyog‘i, bir juft mo‘ylovi bor; ko‘krakda oyoqlar va qanotlar joylashgan. Yashil bronza qo‘ng‘izi (1–2 sm) bahor va yozda gullar ustida uchraydi, usti yaltiroq yashil, qorni qizg‘ish; xitin qobig‘i qalin. Boshida yuqori lab, bir juft yuqori va pastki jag‘, pastki lab bor; paypaslagichlar tuyg‘u va ta’m organlari. Ko‘zlari murakkab, har biri bir necha ming mayda ko‘zchadan iborat – mozaik ko‘rish; yelpig‘ichsimon mo‘ylovlar hid bilish organi. Ko‘krak uch bo‘g‘imli; 2- va 3- bo‘g‘imga bir juftdan qanot birikkan. Qattiq ustqanotlar ostqanotlar va qorinni himoya qiladi; bronza qo‘ng‘izi uchganda ustqanotlari yopiq turadi, ostqanotlarini ustqanotlardagi kemtiklar orqali yoyadi. Oyoqlari besh bo‘g‘imli, tirnoqli; yashash muhitiga qarab turlicha: chigirtka sakrovchi, suv qo‘ng‘izi eshkakli, buzoqboshi kovlovchi oyoqli. Qorin bo‘limi 8 bo‘g‘imli, ko‘krak bilan harakatsiz qo‘shilgan.
| Tana qismi | Nimalari bor |
|---|---|
| Bosh | yuqori va pastki lab, jag‘lar, murakkab ko‘zlar, bir juft mo‘ylov |
| Ko‘krak | 3 bo‘g‘im; 3 juft oyoq; 2- va 3-bo‘g‘imda bir juftdan qanot |
| Qorin | 8 bo‘g‘im |
Don ombori inspektori omborda qo‘ng‘izlarni tanasining qismlari bo‘yicha taniydi: qaysi biri don zararkunandasi, qaysi biri zararsiz ekanini bilish kerak. Hasharotning tuzilishini yaxshi bilgan kishi zararni oldindan to‘xtata oladi.
Don ombori inspektori zararkunandalarni aniqlaydi, entomolog yangi turlarni tavsiflaydi, dehqon ekin zararkunandasini tanib, o‘z vaqtida chora ko‘radi.
Hasharotni o‘rgimchakdan ajratish uchun uchta «ha/yo‘q» savoldan iborat kalit tuzing (oyoq, tana qismlari va mo‘ylov haqida). Savollaringizni beshta hayvon rasmida sinab, ularni to‘g‘ri ajratishini tekshiring.
| Hasharot | Oyoqlari | Vazifasi |
|---|---|---|
| chigirtka | uzun, yo‘g‘on orqa oyoqlar | sakrash |
| suv qo‘ng‘izi | eshkakli | suzish |
| buzoqboshi | kovlovchi | tuproq kovlash |
| Hasharot | O‘rgimchak | |
|---|---|---|
| Tana qismlari | 3 | 2 |
| Oyoqlari | 6 | 8 |
| Mo‘ylov | 1 juft | yo‘q |
Qog‘ozdan qo‘ng‘iz modelini yasang (bosh, ko‘krak, qorin, 6 oyoq, 2 mo‘ylov, ustqanot va ostqanot) va qismlarni belgilang. Xavfsizlik: qaychidan kattalar yordamida foydalaning; tirik hasharotlarni og‘ritmang.