Suyakli baliqlar sinfi: asosiy sistematik guruhlari va ahamiyati
Suyakli baliqlar sinfining skeleti suyakdan iborat; ular bir necha turkumga bo‘linadi. Bakra (suyak-tog‘ayli) baliqlarning cho‘ziq tanasida 5 qator suyak plastinka bor, skeleti asosan tog‘ay, xordasi umrbod saqlanadi. Orol havzasida ilgari 2 m gacha bo‘ladigan bakra baliq ko‘p bo‘lgan, hozir u juda kamyob; Amudaryoda esa O‘zbekiston «Qizil kitobi»ga kiritilgan noyob soxta kurakburunlar (qilquyruqlar) saqlanib qolgan. Losossimonlar (losos, keta, bukri baliq, forel) orqa suzgichi ortida yana bitta suzgich bo‘ladi; ko‘pchiligi ko‘payish uchun dengizdan daryoga o‘tadi. Karpsimonlar – eng ko‘p tarqalgan, suyak skeletli turkum: zog‘ora, mo‘ylov baliq, oqcha; Uzoq Sharqdan oq amur va xumbosh iqlimlashtirilgan. Panjaqanotli latimeriya suzgichlari skeleti quruqlikda yashovchilar oyog‘iga o‘xshaydi. Baliq go‘shti va ikrasi qimmatli oziq, baliq moyi vitaminli dori, chiqindidan baliq uni olinadi. Tabiatda tuxum va chavoqlar ko‘p nobud bo‘lgani uchun baliqlar maxsus zavodlarda ko‘paytirilib, suv havzalariga qo‘yiladi. Baliqlar lansetnikka o‘xshash sodda xordalilardan kelib chiqqan deb taxmin qilinadi. Noyob turlarni muhofaza qilish, ovlash qoidalariga amal qilish kerak.
Baliq tuxum qo‘yadigan oylarda ayrim suv havzalarida baliq ovlash man etiladi, shunda baliq zaxirasi tiklanadi. Inspektorlar ovlangan baliq o‘lchamini ham tekshiradi. Bunday qoidalar kelajakda ham baliq bo‘lishini ta’minlaydi.
Baliqchilik inspektori ov qoidalarini nazorat qiladi, ixtiolog baliq turlarini o‘rganadi, baliq yetishtirish xo‘jaligi xodimi chavoqlarni suvga qo‘yib yuboradi.
Kattalar yoki o‘qituvchidan yashaydigan joyingizda baliq ovlash ma’lum fasllarda cheklanganmi, deb so‘rang va ov taqiqlangan davr baliq sonini ko‘paytirishga qanday yordam berishini bir jumlada yozing.
Xarita-jadval: O‘zbekiston suv havzalaridagi 5 baliqni (zog‘ora, oq amur, oqcha, mo‘ylov baliq, laqqa) yozing va qayerda yashashini belgilang. Xavfsizlik: baliq ovlashda qonuniy qoidalarga amal qiling, kattalar bilan boring, suv chetida ehtiyot bo‘ling.