ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Zoologiya)

Bo‘shliqichlilar tipi

Darslar 7–8 · 2 ta dars · O. Mavlonov. Biologiya (Zoologiya), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
7

Gidroid poliplar sinfi: chuchuk suv gidrasi

Darslik: 23–26-betlar
MaqsadChuchuk suv gidrasining tuzilishi va hayot jarayonlarini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
radial simmetriya · radial (rayed) symmetryektoderma va endoderma · outer and inner cell layersotuvchi hujayra · stinging cellregeneratsiya · regeneration, restoration of a lost body part
Tushuntirish

Bo‘shliqichlilar – tanasi ikki qavat hujayradan iborat sodda ko‘p hujayrali hayvonlar; tana bo‘shlig‘i ichak vazifasini bajaradi. Gidra toza, tinch chuchuk suvda yashaydi, uzunligi 5–7 mm, tovoni bilan narsalarga yopishadi, qarama-qarshi uchida paypaslagichlar bilan o‘ralgan og‘iz bor. Tana xayoliy o‘q atrofida teng qismlarga bo‘linadi – bu radial (nurli) simmetriya. Tashqi qavat (ektoderma)da teri-muskul, otuvchi, nerv va oraliq hujayralar bor; otuvchi hujayra kapsulasidagi ip o‘ljaga sanchilib, uni falajlaydi. Nerv hujayralari nerv to‘rini hosil qiladi, shuning uchun gidra ta’sirga javoban tanasini yig‘adi – bu refleks. Ichki qavat (endoderma)dagi xivchinli va bezli hujayralar hazm shirasi ishlab chiqarib, oziqni hazm qiladi. Oraliq hujayralar tufayli gidra tanasi qismlaridan tiklana oladi (regeneratsiya). Yozda kurtaklanib (jinssiz), kuzda tuxum va spermatozoidlar orqali (jinsiy) ko‘payadi; qishlovchi zigotadan bahorda yosh gidra chiqadi.

teri-muskulotuvchinervoraliqektodermaxivchinlibezliendodermaGidra tanasi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tadqiqotchilar chuchuk suv gidrasi kesib tashlangan bo‘laklaridan yangi gidra o‘sib chiqishini o‘rganadi. Ular shu orqali to‘qimalar jarohatdan keyin qanday tiklanishini tushunishga harakat qiladi. Oddiy hayvon ham tibbiyot uchun foydali bilim beradi.

Kim ishlatadi

Biolog to‘qimalar tiklanishini tadqiq qiladi, akvarium xodimi suv holatini kuzatadi, ekolog suv havzasi tozaligini hayvonlar orqali baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda aylana shaklli beshta narsa (idish qopqog‘i, tugma, g‘ildirak, gul surati va hokazo) toping va ularning markazdan o‘tuvchi o‘qlari atrofida bir xil tuzilganini ayting. Keyin ikki yon tomonli beshta narsani yozing.

Namunalar
Suvdagi mayda dafniya paypaslagichga tegsa, gidra otuvchi hujayra ipini otib uni falajlaydi, so‘ng og‘ziga soladi. Shuning uchun gidrani yirtqich deyish mumkin.
≡Eslab qoling
Regeneratsiya – tananing yo‘qolgan qismini qayta tiklash. Gidrada oraliq hujayralar tez bo‘linadi.
Gidra bir necha bo‘lakka kesilsa, har bir bo‘lakdan yangi gidra tiklanishi mumkin; bu regeneratsiya oraliq hujayralarning tez bo‘linishiga bog‘liq.
Sinfda faoliyat

Qog‘ozdan gidra modelini yasang (ikki qavatli «xalta» + paypaslagichlar) va radial simmetriya o‘qini chizing. Xavfsizlik: gidrani ko‘rish uchun suvni faqat o‘qituvchi yoki boshqa kattalar oladi; qaychi bilan kattalar yordamida ishlang; ko‘lmak/hovuz bo‘yiga yolg‘iz bormang.

Mashq
1
Radial simmetriya nima?
2
Gidraning ikki qavatini ayting va har birida qanday hujayralar bor?
3
Refleks nima? Gidradan misol keltiring.
4
Nega gidra faqat toza suvli havzalarda uchraydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun mo‘ljal o‘yiniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →