ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Zoologiya)

Ikki qanotlilar va hasharotlarning ahamiyati

Darslar 29–30 · 2 ta dars · O. Mavlonov. Biologiya (Zoologiya), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
29

Ikki qanotlilar turkumi

Darslik: 91–93-betlar
MaqsadIkki qanotlilar turkumi: uy pashshasi, chivinlar va boshqa vakillarning zarari hamda saqlanish yo‘llarini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
ikki qanotlilar · Diptera, insects with one pair of wingsyalovchi xartumcha · lapping proboscis of a flyiskabtopar · sandflybo‘ka · botfly
Tushuntirish

Ikki qanotlilar bir juft (oldingi) qanotli hasharotlar; ularga pashsha, chivin, iskabtopar, so‘na va bo‘ka kiradi. Uy pashshasi tanasi tukli, xartumchasi yostiqchasimon bo‘lib, oziqni yalab oziqlanadi; ta’mni oldingi oyoqlaridagi tukchalar bilan sezadi. Tuxumlarini axlat va go‘ng kabi iflos joylarga qo‘yadi; qurtining boshi va oyog‘i yo‘q. Pashsha juda serpusht bo‘lib, bir mavsumda bir necha avlod beradi va oyoqlari bilan ichburug‘, qorin tifi kabi kasallik mikroblari va gijja tuxumlarini oziq-ovqatga yuqtiradi. Shuning uchun uy-joy atrofini toza saqlash, chiqindini o‘z vaqtida yo‘qotish, oziqni yopib saqlash kerak. Chivinlarning urg‘ochilari odam va hayvon qonini so‘radi, erkaklari o‘simlik shirasini; bezgak chivini bezgakni yuqtiradi, qurtlari ko‘lmak suvlarda rivojlanadi. Iskabtoparlar teri leyshmaniozini tarqatadi (janubiy viloyatlarda). So‘nalar hayvon terisini teshib qon so‘radi, bo‘kalarning qurtlari qoramol terisi ostida, ot oshqozonida, qo‘y burnida parazitlik qiladi.

Ikki qanotliZarari
Uy pashshasiichburug‘, qorin tifi mikroblari va gijja tuxumlarini tarqatadi
Bezgak chivinibezgak tarqatadi
Iskabtoparteri leyshmaniozi
So‘nahayvon terisini teshib qon so‘radi
Bo‘kaqurtlari qoramol terisi ostida parazit
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Deraza ro‘parasidagi to‘r tuynuklari chivin tanasidan kichik qilib tayyorlanadi, shuning uchun u havoni o‘tkazadi, hasharotni esa kiritmaydi. To‘r ichida ovqat tayyorlash va uxlash ancha qulay. Oddiy mexanik to‘siq kasallik tarqatuvchilarni to‘xtatadi.

Kim ishlatadi

Qurilish ustasi eshik-derazaga to‘r o‘rnatadi, oziq-ovqat xavfsizligi inspektori bozorni tekshiradi, sanitariya xodimi chivin ko‘payishiga qarshi choralar ko‘radi.

Bugun sinab ko‘ring

Uydagi elak yoki to‘r tuynugini chizg‘ich bilan o‘lchang va uni pashsha hamda chivin tanasi o‘lchamlari bilan (bir necha millimetr) solishtiring. Tuynuk hasharotni o‘tkazadimi?

Namunalar
Axlatga qo‘ngan pashsha oyoqlarida mikrob olib, non yoki mevaga qo‘ngach, ularga yuqtiradi. Shuning uchun oziqni yopib saqlash va mevani yuvish kerak.
✓Maslahat
Suv to‘planadigan idishlarni bo‘shatib turing – chivin kamayadi.
Hovuz bo‘yidagi ko‘lmak suvlarda chivin qurtlari rivojlanadi; suv to‘planadigan idishlarni quritish chivinlar sonini kamaytiradi.
Sinfda faoliyat

Plakat: «Pashsha va chivindan saqlanamiz» – 5 qoida. Xavfsizlik: zaharli vositalarni (insektitsidlar) bolalar ishlatmaydi va ushlamaydi – faqat kattalar, ko‘rsatma bo‘yicha; chivin to‘ri va yelimli qog‘ozdan foydalanish xavfsizroq.

Mashq
1
Uy pashshasi qanday oziqlanadi?
2
Pashsha qanday kasalliklarni tarqatadi?
3
Qaysi chivinlar qon so‘radi va qanday kasallik yuqtiradi?
4
Nega pashsha sonining ko‘payishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliVideo qo‘ng‘iroq: Qoraqalpog‘istonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →