Qushlarning ko‘payishi, rivojlanishi va kelib chiqishi
Qushlar odatda issiq kunlar kelishi bilan ko‘payadi, chunki jo‘jalar paydo bo‘lganda oziq mo‘l bo‘lishi kerak. Erkak va urg‘ochi juft hosil qiladi: kichik qushlarda juft bir mavsum, laylak va yirtqichlarda ko‘p yil saqlanadi. Erkaklar sayrab yoki raqs kabi harakat qilib urg‘ochini taklif etadi. Ko‘pchilik qush uya quradi: yirtqich qush va laylaklar shoxdan kosasimon uya, qizilishton va chittak daraxt kovagida, o‘rdak va turna yerda, qaldirg‘och loydan to‘sinlar tagida uya quradi. Kakku uya qurmay, tuxumini boshqa qush uyasiga tashlaydi. Tuxumda markaziy sariqlik suyuq oqsil bilan o‘ralgan, uni kanopchalar po‘choqqa osib turadi, murtak sariqlik ustida joylashadi; qush tuxumni aylantirib turadi, shunda isish bir xil bo‘ladi. Tovuq, o‘rdak, g‘oz, qirg‘ovul va bedana jo‘jalari par bilan qoplangan va ko‘zi ochiq tug‘iladi, tezda onasiga ergashadi – bular jo‘ja ochuvchi qushlar. Kaptar, qaldirg‘och, chumchuq, laylak va yirtqich qushlarning bolasi ko‘zi yumuq, yalang‘och chiqadi va uzoq vaqt ota-ona boqadi – bular jish bola ochuvchilar. Qushlar tuxum bosadi, jo‘jani isitadi, boqadi va himoya qiladi; ba’zilari dushmanning e’tiborini chalg‘itadi. Qushlar qadimgi sudralib yuruvchilardan kelib chiqqan. Arxeopteriks (taxminan 150 mln yil oldin) tish va uzun dumi bilan sudralib yuruvchilarga, patlari va qanoti bilan qushlarga o‘xshaydi, ammo ko‘krak toj suyagi bo‘lmagan. Hozirgi olimlar qushlarni tuklari bo‘lgan mayda yirtqich dinozavrlardan (teropodlardan) kelib chiqqan deb hisoblaydi. Darslikda tilga olingan protoavis esa bahsli: uning qushlarga aloqasi aniq emas.
Jadval: jo‘ja ochuvchi va jish bola ochuvchi qushlarni toping (tovuq, kaptar, qaldirg‘och, o‘rdak, qarg‘a, bedana) va nima uchun bunday deb belgilaganingizni yozing. Xavfsizlik: uyani, tuxum va jo‘jalarni ushlamang, ularni uzoqdan kuzating, chunki ota-ona qush uyani tashlab ketishi mumkin. Xom tuxumni ushlagandan keyin qo‘lni sovunlab yuving (salmonella).