ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Metall davri: eneolit, bronza va temir

Darslar 5–6 · 2 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
6

Temir davriga o‘tishda O‘rta Osiyoning rivojlanishi

Darslik: 25–27-betlar
MaqsadTemirning kashf etilishi va uning jamiyatga ta’sirini, O‘rta Osiyodagi ijtimoiy tuzilishini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
temir davri · Iron Ageharbiy demokratiya · military democracyqabilalar ittifoqi · union of tribesxettlar · Hittites
Tushuntirish

Temirdan mehnat qurollarini birinchi bo‘lib Kichik Osiyodagi xettlar (mil. avv. XIV–XIII asrlar) yasay boshladi, keyin Mesopotamiya, Eron va Kavkazorti xalqlari ham foydalandi. Temirni qayta ishlash qiyin bo‘lgan, chunki u yuqori harorat talab qiladi, lekin u mis va bronzadan qattiqroq. Sof temir kamyob bo‘lgani uchun dastlab undan taqinchoqlar yasalgan. O‘rta Osiyoda temirdan ilk mehnat qurollari mil. avv. IX–VIII asrlarga oid. Temir omoch va boltalar dehqonchilikni keng maydonlarda rivojlantirdi, mehnat unumdorligi oshdi. Urushlar ko‘paygan sharoitda qabilalar ittifoqlari tuzildi, ularga saylangan harbiy sardorlar rahbarlik qildi — bu davr harbiy demokratiya deyiladi. «Avesto»ga ko‘ra jamiyat asosi «nmana» (katta patriarxal oila) bo‘lgan; bir necha nmana «vis»ni (urug‘ jamoasi), vislar «zantu»ni (qabila), qabilalar ittifoqi esa «dax’yu»ni (o‘lka) tashkil etgan.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla bog‘i uchun umumiy puxta aravacha olingach, ikki kishi bir soatda avvalgidan ancha ko‘p tuproq tashidi. Ish tezlashgani sababli boshqalar ko‘chat parvarishi va sug‘orish bilan shug‘ullanishga ulgurdi. Yaxshi asbob ishni ham, ish taqsimotini ham o‘zgartiradi.

Kim ishlatadi

Muhandis ishni yengillashtiradigan asbob o‘ylab topadi, iqtisodchi yangi texnika ish o‘rinlariga qanday ta’sir qilishini o‘rganadi, fermer yangi asbobni qachon olish foydali ekanini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uydagi bitta ishni (masalan, polni supurish yoki kitoblarni terish) tanlang. Uni tezlashtiradigan bitta asbob yoki usulni yozing va tejalgan vaqtda nima qilishni ham qo‘shing.

Namunalar
Zanjir: temir omoch → katta maydonlar ekish → ko‘proq hosil → mehnat unumdorligi o‘sishi.
Avesto tuzilishi: nmana (oila) → vis (urug‘) → zantu (qabila) → dax’yu (o‘lka).
Sinfda faoliyat

«Zinapoya»: bolalar nmana, vis, zantu, dax’yu kartochkalarini kichikdan kattaga terib, har birini oddiy so‘z bilan izohlaydi.

Mashq
1
Temirdan birinchi bo‘lib kimlar foydalangan va qachon?
2
Temirning bronzadan qanday ustunligi bor?
3
Harbiy demokratiya nima?
4
Temir qurollar jamiyat rivojiga qanday ta’sir qildi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYomg‘ir o‘lchagichHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →