Oddiy mexanizmlar
Oddiy mexanizmlar – kuchning kattaligi yoki yo‘nalishini o‘zgartirib, ishni osonlashtiradigan qurilmalar: richag, blok, qiya tekislik, pona va chig‘iriq. Richag – qo‘zg‘almas tayanch atrofida aylana oladigan qattiq jism (qaychi, ombir, g‘ildirakli aravacha). Qo‘zg‘almas blok faqat kuch yo‘nalishini o‘zgartiradi; qo‘zg‘aluvchan blok kuchdan 2 marta yutuq beradi. Qiya tekislik yukni to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘tarishdan kamroq kuch bilan ko‘tarishga imkon beradi: tekislik qanchalik uzun va yotiq bo‘lsa, kuch shuncha kam (ishqalanishsiz F = P × balandlik : uzunlik). Pona ikkita qiya tekislikdan iborat (bolta, pichoq, mix). Chig‘iriqda aylanish dastagi yordamida yuk ko‘tariladi (quduq chig‘irig‘i). «Mexanikaning oltin qoidasi»: mexanizm kuchdan necha marta yutuq bersa, yo‘lda shuncha marta yutqazadi, shuning uchun ishda yutuq bo‘lmaydi.
Qishloqdagi quduqda charx dastasini aylantirib chelakni ko‘taradilar. Dasta uzun yoy bo‘ylab aylanadi, shuning uchun og‘ir chelakni kichik kuch bilan ko‘tarish mumkin. Ammo dasta ko‘p aylantiriladi, ish o‘sha-o‘sha qoladi.
Quruvchi og‘ir yukni qiya tekislik yoki blok bilan ko‘taradi, mexanik richag va pona bilan ishlaydi, dehqon qo‘l aravasidan foydalanadi.
Maktab eshigini avval sharnirga yaqin joyidan, keyin dastasidan itarib ko‘ring: qaysi biri yengilroq? Buni bitta kuch bilan, ehtiyotlik bilan qiling.
Qiya tekislik: uzun taxta yoki qalin kartonni kitoblarga tirab, tepasidan pastga kichik mashinachani tushiring. Taxta qiyaligini ikki xil qilib, mashinachani tortishga ketgan rezina band cho‘zilishini taqqoslang. Xavfsizlik: taxta va kitoblar yiqilib tushib oyoqqa tegmasligi uchun mustahkam qo‘ying; o‘tkir uchli taxta ishlatmang.