Qutb yulduziga qarab mo‘ljal olish
Qutb yulduzi Kichik Ayiq turkumida joylashgan va Shimoliy qutb ustida deyarli bir joyda turadi, chunki Yer o‘qi shu yulduz tomon yo‘nalgan; boshqa yulduzlar uning atrofida aylanib ko‘rinadi. Uni topish uchun Katta Ayiq «cho‘michi»ning eng chekkadagi ikki yulduzi oralig‘ini o‘lchab, shu chiziq bo‘ylab Kichik Ayiq tomon 5 marta qo‘yib chiqiladi – shu joyda Qutb yulduzi turadi. Qutb yulduziga yuzimiz bilan qarasak, old tomon – shimol, o‘ng – sharq, orqa – janub, chap – g‘arb. Shu orqali yo‘nalishni belgilaymiz: masalan, borishimiz kerak bo‘lgan shahar sharqda bo‘lsa, Qutb yulduziga qarab turib o‘ngga yuramiz. Qutb yulduzi Yerning janubiy yarimsharidan ko‘rinmaydi. Shimoliy yarimsharda uning ufqdan balandligi kuzatuvchining geografik kengligiga teng. Bulutli tunda yoki yulduz ko‘rinmasa, kompas yoki Quyoshdan foydalanamiz.
Amaliy mashg‘ulot: sinf devorlariga Sh (shimol), Sharq, J (janub), G (g‘arb) yozuvlarini kompas yordamida osib chiqing. «Yo‘lboshchi» o‘yini: o‘quvchi ko‘zi ochiq holda «Qutb yulduziga» (shimol devori) yuzlanib turadi va «sharqqa», «janubga» buyruqlarini bajaradi. Kattalar bilan tunda Katta Ayiq orqali Qutb yulduzini toping va kompas bilan tekshiring. Xavfsizlik: kompasga magnit yaqinlashtirmang; kechqurun tashqarida ota-onalar bilan, issiq kiyimda va yoritilgan, xavfsiz joyda bo‘ling.