Iqlimga ta’sir etuvchi omillar
Iqlimning shakllanishiga bir nechta omil ta’sir qiladi. 1) Quyosh nurining tushish burchagi (geografik kenglik): ekvatorga yaqin joylarda nurlar tikroq tushadi, shuning uchun issiq; qutblarga borgan sari burchak kichrayib, sovuqroq bo‘ladi. 2) Havo massalarining harakati: dengizdan nam, quruqlikdan quruq havo keladi. 3) Joyning dengiz va okeanlardan uzoq-yaqinligi: dengiz yaqinida harorat farqi kichik, uzoqda katta (kontinental iqlim). 4) Okean oqimlari: iliq oqim qirg‘oqni isitadi, sovuq oqim sovitadi. 5) Relyef: tog‘larda balandlik ortgan sari havo soviydi (o‘rtacha har 1 km ga taxminan 6 °C), tog‘ yonbag‘irlari namlikni to‘sadi. 6) Yer yuzasining holati (suv, o‘rmon, qum, qor): suv sekin isib sekin soviydi, qor Quyosh nurini ko‘p qaytaradi. Iqlim tarixda ham o‘zgargan, masalan, muzlik davrlari bo‘lgan; uning sabablari to‘liq o‘rganilmagan.
Model: qorong‘i xonada fonarni qog‘oz varag‘iga to‘g‘ri (90°) tuting va yorug‘ dog‘ yuzasini qalam bilan belgilang; so‘ng fonarni qiya (taxminan 30°) tuting – dog‘ cho‘ziladi va xiraroq bo‘ladi. Xuddi shunday Quyosh nurlari ekvatorda tik, qutbda qiya tushadi. Xavfsizlik: fonar nurini ko‘zga qaratmang; shamdan foydalanmang; qog‘ozga teginish haddan ortiq issiq bo‘lmasin (LED fonar yaxshi).