Miqdor-daraja ravishlari
Harakat va holatning bajarilishidagi miqdor-darajani bildiradigan va qancha? so‘rog‘iga javob beradigan ravishlar miqdor-daraja ravishlari deyiladi. Ularga sal, picha, xiyol, oz, ko‘p, kam, ancha kabi so‘zlar kiradi: ko‘p o‘qidi, oz gapirdi, ancha charchadi, sal kutdi. Bunday ravishlar sifat va boshqa ravishlarga ham bog‘lanib, ularning darajasini bildiradi: ancha chiroyli, juda tez. Miqdor-daraja ravishlari gapda miqdor-daraja holi vazifasida keladi. «Ko‘p» so‘zi otga bog‘lansa, sifat vazifasida, fe’lga bog‘lansa, ravish vazifasida keladi.
| Misol | Nimaga bog‘lanadi |
|---|---|
| xiyol kechikdi | fe’l |
| kam uxladi | fe’l |
| picha achchiq | sifat |
Yo‘riqnomada: «Derazani xiyol oching, xona salqin bo‘ladi, lekin shamol urmaydi». Miqdor-daraja ravishi «xiyol» harakatni qanchalik bajarishni aniq ko‘rsatadi.
Murabbiy mashqni qancha bajarishni aytadi, o‘qituvchi vazifani qancha qilishni tushuntiradi, sharhlovchi o‘yinning qizg‘inligini ta’riflaydi.
Bitta buyruqni («gapiring») kam, ko‘p va sal kabi so‘zlar bilan uch xil miqdorda ayting.
«Qancha?»: bir kuningizda ko‘p, oz, ancha, sal so‘zlari bilan to‘rtta gap tuzing.