120
Ravish yasovchi qo‘shimchalar
Darslik: 179-bet
MaqsadRavish yasovchi qo‘shimchalarni bilish va yozish.
Yangi so‘zlar
-cha · -cha (in the manner of)-lab · -lab (for)-ona · -ona (in a way)
Tushuntirish
-cha, -lab, -larcha, -ona, -an, -chasiga qo‘shimchalari ot va sifatga qo‘shilib ravish yasaydi. -cha o‘xshashlik, tarz bildiradi: o‘zbekcha, eskicha, qahramoncha. -lab, -larcha vaqt va miqdor bildiradi: kechalab, kunlab, yillab; soatlarcha. -ona sifat belgisini tarz sifatida ifodalaydi: do‘stona, mardona. -an arabcha so‘zlardan hosil bo‘ladi: tasodifan, rasman. -chasiga ham tarz bildiradi: o‘zbekchasiga, do‘stchasiga. Bu qo‘shimchalar asosga qo‘shib yoziladi. Ba’zi ravishlarda -dan, -ga, -da, -(s)i qo‘shimchalari asosga mustahkam birikib, ajralmas bo‘lib qolgan: qo‘qqisdan, ertaga, ichkarida, kechasi.
Namunalar
U kechalab ishladi va mardona kurashdi.
Biz uni tasodifan uchratdik.
Sinfda faoliyat
«Yasang!»: o‘zbek, qahramon, do‘st, kun, yil asoslariga mos qo‘shimcha qo‘shib ravish yasang.
Mashq
1
-cha qo‘shimchasi qanday ma’no beradi?
O‘xshashlik, tarz: o‘zbekcha, eskicha.
2
Yasang: kun, yil, do‘st, tasodif.
Kunlab, yillab, do‘stona, tasodifan.
3
Qo‘shimchani ajrating: kechalab, mardona, rasman.
kecha+lab, mard+ona, rasm+an.
4
Nima uchun «ertaga» da -ga ajratib bo‘lmaydi?
Chunki kelishik qo‘shimchasi asosga qotib, bugungi tilda ajralmas shaklga aylangan.