Asliy va nisbiy sifatlar
Belgini to‘g‘ridan to‘g‘ri ifodalaydigan va darajalash mumkin bo‘lgan sifatlar asliy sifatlar deyiladi: go‘zal, shirin, oq, aqlli. Ular -roq qo‘shimchasini qabul qiladi: go‘zalroq, shirinroq. Belgini boshqa tushunchaga nisbatlab ifodalaydigan va daraja ko‘rsatmaydigan sifatlar nisbiy sifatlar deyiladi: qishki, ko‘chma, devoriy, ilmiy. Bunday sifatlar -roq qo‘shimchasini olmaydi: «qishkiroq» deyilmaydi. Nisbiy sifatlar ko‘pincha -gi, -ma, -iy qo‘shimchalari bilan yasaladi. Shuning uchun -roq qo‘shib ko‘rish ikki guruhni ajratishning qulay usuli.
| Asliy | Nisbiy | |
|---|---|---|
| Ma’nosi | belgini bevosita ifodalaydi | belgini boshqa tushunchaga nisbatlaydi |
| -roq oladimi? | ha | yo‘q |
| Misol | achchiq, yumshoq, mard | kechki, tarixiy, dunyoviy |
Maktab e’lonida «yozgi ta’til» va «uzoq ta’til» bor. Ikkinchisini «uzoqroq» deb solishtirish mumkin, birinchisini «yozgiroq» deb bo‘lmaydi. Bu farq so‘zni to‘g‘ri tanlashga o‘rgatadi.
Muharrir va tarjimon sifat darajasini tekshiradi, kitob sharhlovchisi «ancha qiziqarli» deb yozadi, chunki daraja shakllari faqat asliy sifatlarda bo‘ladi.
Ikki sifat tanlang va ikkalasiga -roq qo‘shib ko‘ring. Qaysi biri g‘alati eshitildi? Shu sifat nisbiy hisoblanadi.
«-roq sinovi»: berilgan sifatlarga -roq qo‘shib ko‘ring; bo‘lsa asliy, bo‘lmasa nisbiy deb yozing.