ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Turdosh va shaxs otlari; shaxs oti yasovchi qo‘shimchalar

Darslar 76–79 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
79

Shaxs oti yasovchi qo‘shimchalar va ularning imlosi

Darslik: 121–122-betlar
MaqsadShaxs oti yasovchi qo‘shimchalarni topish va to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
-chi · -chi (doer)-dosh · -dosh (fellow)yasovchi qo‘shimcha · word-forming suffix
Tushuntirish

Shaxs oti bir necha qo‘shimcha bilan yasaladi. -chi kasb egasini bildiradi: baliqchi, sutchi, kitobchi. -kor, -soz, -xon, -boz ham shunday vazifada keladi: paxtakor, soatsoz, kitobxon, kabutarboz. -dosh «birga bo‘lgan» ma’nosini beradi: vatandosh, sinfdosh, yurtdosh. Fe’l o‘zagiga -(u)vchi qo‘shilib ish bajaruvchini bildiradi: quruvchi, suzuvchi, o‘qituvchi, yozuvchi. -lik joy otiga qo‘shilib, shu joyda yashovchi odamni bildiradi: toshkentlik, samarqandlik; bunda so‘z turdosh otga aylangani uchun kichik harf bilan yoziladi. Barcha qo‘shimchalar o‘zakka qo‘shib yoziladi.

Qo‘shimchaMa’nosiMisol
-chikasb egasigulchi, sutchi
-kor, -soz, -xon, -bozkasb egasisoatsoz, kabutarboz
-doshbirga bo‘lgankursdosh
-(u)vchiish bajaruvchisuzuvchi, sotuvchi
-likjoydan bo‘lgan kishibuxorolik, andijonlik
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Hunar to‘garagi e’lonida «kulolchi» va «kashtachi» so‘zlari bor. -chi qo‘shimchasini bilgan bola bu kulolchilik yoki kashta bilan shug‘ullanadigan kishi ekanini lug‘atsiz tushunadi.

Kim ishlatadi

Jurnalist yangi kasb nomlarini yozadi, kadrlar bo‘limi vakansiya nomini tuzadi, lug‘atshunos yangi so‘zlarni to‘playdi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir ish-harakat so‘zini oling (masalan, «tinglamoq») va -uvchi qo‘shib odam nomini yasang. Hosil bo‘lgan so‘z kimni bildiradi?

Namunalar
Sinfdoshim toshkentlik emas, samarqandlik.
Quruvchilar va paxtakorlar yurtimizni obod qiladi.
Sinfda faoliyat

«Kim kim?»: har bir qo‘shimchaga (-chi, -dosh, -xon, -kor) ikkitadan yangi so‘z toping va daftarga yozing.

Mashq
1
-dosh qo‘shimchasi bilan ikkita so‘z yozing va ma’nosini ayting.
2
Qo‘shimchani ajrating: o‘qituvchi, baliqchi, kitobxon.
3
Qaysi yozuv to‘g‘ri: Samarqandlik yoki samarqandlik (turdosh ot)?
4
Nima uchun «-lik» bilan yasalgan «toshkentlik» kichik harf bilan yoziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBochka uchun qaysi rang?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →