Shaxs oti yasovchi qo‘shimchalar va ularning imlosi
Shaxs oti bir necha qo‘shimcha bilan yasaladi. -chi kasb egasini bildiradi: baliqchi, sutchi, kitobchi. -kor, -soz, -xon, -boz ham shunday vazifada keladi: paxtakor, soatsoz, kitobxon, kabutarboz. -dosh «birga bo‘lgan» ma’nosini beradi: vatandosh, sinfdosh, yurtdosh. Fe’l o‘zagiga -(u)vchi qo‘shilib ish bajaruvchini bildiradi: quruvchi, suzuvchi, o‘qituvchi, yozuvchi. -lik joy otiga qo‘shilib, shu joyda yashovchi odamni bildiradi: toshkentlik, samarqandlik; bunda so‘z turdosh otga aylangani uchun kichik harf bilan yoziladi. Barcha qo‘shimchalar o‘zakka qo‘shib yoziladi.
| Qo‘shimcha | Ma’nosi | Misol |
|---|---|---|
| -chi | kasb egasi | gulchi, sutchi |
| -kor, -soz, -xon, -boz | kasb egasi | soatsoz, kabutarboz |
| -dosh | birga bo‘lgan | kursdosh |
| -(u)vchi | ish bajaruvchi | suzuvchi, sotuvchi |
| -lik | joydan bo‘lgan kishi | buxorolik, andijonlik |
Hunar to‘garagi e’lonida «kulolchi» va «kashtachi» so‘zlari bor. -chi qo‘shimchasini bilgan bola bu kulolchilik yoki kashta bilan shug‘ullanadigan kishi ekanini lug‘atsiz tushunadi.
Jurnalist yangi kasb nomlarini yozadi, kadrlar bo‘limi vakansiya nomini tuzadi, lug‘atshunos yangi so‘zlarni to‘playdi.
Bir ish-harakat so‘zini oling (masalan, «tinglamoq») va -uvchi qo‘shib odam nomini yasang. Hosil bo‘lgan so‘z kimni bildiradi?
«Kim kim?»: har bir qo‘shimchaga (-chi, -dosh, -xon, -kor) ikkitadan yangi so‘z toping va daftarga yozing.