69
Otlarning tuzilishiga ko‘ra turlari. Sodda ot
Darslik: 106-bet
MaqsadOtlarni tuzilishiga ko‘ra sodda, qo‘shma, juft va takroriy turlarga ajratish.
Yangi so‘zlar
sodda ot · simple nounqo‘shma ot · compound nounjuft ot · paired nountakroriy ot · repeated noun
Tushuntirish
Otlar tuzilishiga ko‘ra to‘rt xil bo‘ladi. Faqat bir asosdan tarkib topgan otlar sodda ot: uy, yer, tosh, tuz, daraxt. Ikki va undan ortiq asosdan tarkib topgan otlar qo‘shma ot: qo‘lqop, oltingugurt, beshiktervatar. Bir-biriga yaqin yoki qarama-qarshi ma’noli asoslardan tarkib topgan otlar juft ot: o‘g‘il-qiz, idish-tovoq, ota-ona. Ikkinchi qismi birinchi qismining tovush o‘zgarishi bilan takrorlanishidan hosil bo‘lgan otlar takroriy ot: tuz-puz, tovoq-povoq, uy-puy. Sodda otlar tub (uy) yoki yasama (ishchi) bo‘lishi mumkin.
Namunalar
Sodda: uy, quyosh. Qo‘shma: belbog‘, tustovuq, uchburchak. Juft: aka-uka, ota-ona. Takroriy: choy-poy, ko‘z-po‘z.
Qo‘ziqorin — sodda ot (bir asos); ohaktosh — qo‘shma ot (ohak + tosh).
Sinfda faoliyat
«To‘rt qutichada»: bolalar ot kartochkalarini sodda, qo‘shma, juft va takroriy qutichalariga taqsimlaydi.
Mashq
1
Otlarni tuzilishiga ko‘ra ajrating: yer, belbog‘, ota-ona, uy-puy.
yer — sodda; belbog‘ — qo‘shma; ota-ona — juft; uy-puy — takroriy.
2
Juft otga misol keltiring.
Masalan: aka-uka, qalam-daftar, ko‘z-qosh.
3
«Kungaboqar» qanday ot? Qanday asoslardan iborat?
Qo‘shma ot: kun + boq + -ar (kunga boqadigan).
4
Nima uchun «o‘g‘il-qiz» juft ot?
U ikki qarama-qarshi ma’noli asosdan iborat va bitta tushunchani bildiradi.