ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

II shaxs buyruq shakli, shart mayli va shaxs-son shakllari

Darslar 64–67 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
67

Shaxs-son shakllari

Darslik: 103-bet
MaqsadFe’lning shaxs-son shakllarini bilish va to‘g‘ri tanlash.
Yangi so‘zlar
shaxs · personson · numberbirlik · singularko‘plik · plural
Tushuntirish

Fe’lda ifodalangan harakat yoki holatning bajaruvchi shaxsini va bu shaxsning bitta yoki ko‘p ekanligini bildiruvchi shakllar shaxs-son shakllari deyiladi. I va II shaxs maxsus shakllar bilan ifodalanadi; III shaxsda esa zamon qo‘shimchalari shaxs ma’nosini ham bildiradi. -di va -sa shakllaridan keyin -m, -ng, -k, -ngiz qo‘shimchalari keladi: o‘qidim, o‘qiding, o‘qidik, o‘qidingiz; o‘qisam, o‘qisang. Sifatdosh, ravishdosh shakllari va sof fe’lning hozirgi-kelasi zamon shakllaridan keyin -man, -san, -miz, -siz qo‘shimchalari keladi: o‘qiyman, o‘qiysan, o‘qiymiz, o‘qiysiz; o‘qigansan. III shaxs ko‘plik -lar bilan: o‘qidilar, o‘qiydilar.

ShaxsO‘tgan zamon (-di)Kelasi zamon
meno‘qidimo‘qiyman
seno‘qidingo‘qiysan
bizo‘qidiko‘qiymiz
sizo‘qidingizo‘qiysiz
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Guruh ishida har kim o‘z qismini aytadi: «Men rasm chizdim, sen yozding, biz birga tayyorladik». Fe’l oxiridagi -m, -ng, -k kim qilganini ko‘rsatib turadi, shuning uchun ismlarni takrorlash shart emas.

Kim ishlatadi

Sport sharhlovchisi «u to‘pni uzatdi» deydi, jurnalist suhbatdoshning «men»ini «u»ga o‘tkazib yozadi, o‘qituvchi guruh ishida kim nima qilganini baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi bir ishingizni avval «men», keyin xayolan do‘stingizga «sen», so‘ng butun sinfingiz uchun «biz» bilan ayting. Fe’lning oxiri har safar qanday o‘zgarganini eshiting.

Namunalar
men o‘qidim — men o‘qiyman; sen o‘qiding — sen o‘qiysan.
biz o‘qidik — biz o‘qiymiz; siz o‘qidingiz — siz o‘qiysiz.
Sinfda faoliyat

«Shaxs gulchambari»: bolalar bitta fe’lni (yozmoq) uch zamonda barcha shaxslarda jadvalga yozib chiqadi.

Mashq
1
-di shaklidan keyin qaysi shaxs-son qo‘shimchalari keladi?
2
«Bormoq» fe’lini kelasi zamonda men, sen, biz, siz shaxslarida yozing.
3
«O‘qimoq» fe’lini -gan shaklida men, sen, biz uchun yozing.
4
Nima uchun III shaxsda alohida shaxs-son qo‘shimchasi yo‘q (keldi)?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEshik oldidagi ko‘lmakHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →