66
Shart mayli
Darslik: 101–102-betlar
MaqsadShart maylini yasash va uning ma’nolarini bilish.
Yangi so‘zlar
shart mayli · conditional mood-sa · conditional suffixorzu · wishtaxmin · supposition
Tushuntirish
Boshqa bir harakat va holatning bajarilishi yoki bajarilmasligi uchun shart bo‘lgan harakat yoki holatni, shuningdek, istak-xohishni bildirgan fe’l shakli shart mayli deyiladi. U -sa qo‘shimchasi bilan yasaladi va shaxs-son qo‘shimchalarini oladi: yozsam, yozsang, yozsa, yozsak, yozsangiz, yozsalar. Shart mayli edi, ekan to‘liqsiz fe’llari bilan kelganda orzu-istak ma’nosini bildiradi: Kelsa edi! (-saydi shaklida ham: kelsaydi). Shart mayli kerak so‘zi bilan kelganda taxmin-gumon ma’nosini beradi: U kelsa kerak.
Namunalar
Yomg‘ir yog‘sa, uyda qolamiz. Ko‘p o‘qisang, bilimli bo‘lasan.
Bahor tezroq kelsa edi. U hozir uyda bo‘lsa kerak.
Sinfda faoliyat
«Agar...»: bola «Agar yomg‘ir yog‘sa...» deb boshlaydi, keyingisi shart maylidagi gapni davom ettiradi.
Mashq
1
Shart maylining qo‘shimchasi qaysi?
-sa
2
«O‘qimoq» fe’lini shart maylida barcha shaxslarda (birlik) yozing.
o‘qisam, o‘qisang, o‘qisa.
3
Orzu ma’nosida gap tuzing: «yog‘moq» (qor).
Qor yog‘sa edi!
4
Nima uchun «U kelsa kerak» taxmin bildiradi?
Shart mayli kerak so‘zi bilan kelganda taxmin-gumon ma’nosini beradi.