Shart mayli
Boshqa bir harakat va holatning bajarilishi yoki bajarilmasligi uchun shart bo‘lgan harakat yoki holatni, shuningdek, istak-xohishni bildirgan fe’l shakli shart mayli deyiladi. U -sa qo‘shimchasi bilan yasaladi va shaxs-son qo‘shimchalarini oladi: yozsam, yozsang, yozsa, yozsak, yozsangiz, yozsalar. Shart mayli edi, ekan to‘liqsiz fe’llari bilan kelganda orzu-istak ma’nosini bildiradi: Kelsa edi! (-saydi shaklida ham: kelsaydi). Shart mayli kerak so‘zi bilan kelganda taxmin-gumon ma’nosini beradi: U kelsa kerak.
| Shaxs | Birlik | Ko‘plik |
|---|---|---|
| I shaxs | yozsam | yozsak |
| II shaxs | yozsang | yozsangiz |
| III shaxs | yozsa | yozsalar |
Tanaffusda bolalar kelishadi: «Uy ishini tez tugatsak, hovlida to‘p o‘ynaymiz». Gapda shart ham, natija ham ochiq aytilgan, shuning uchun hamma nima qilsa nima bo‘lishini biladi va kelishuv buzilmaydi.
Dasturchi kompyuterga «agar... bo‘lsa» deb qoida yozadi, hakam o‘yin qoidasini shartlar bilan tushuntiradi, huquqshunos shartnomada shartlarni aniq ko‘rsatadi.
Ertangi kun uchun ikkita «agar» gapi tuzing: biri reja haqida, biri orzu haqida (…sa edi). Ikkala gapda ham shart va natijani ajrating.
«Agar...»: bola «Agar yomg‘ir yog‘sa...» deb boshlaydi, keyingisi shart maylidagi gapni davom ettiradi.