65
Mustahkamlash
Darslik: 100-bet
MaqsadFe’lning zamon va mayl shakllari mavzularini takrorlash.
Yangi so‘zlar
zamon · tensemayl · moodbuyruq-istak · imperative-optativeto‘liqsiz fe’l · incomplete verb
Tushuntirish
Fe’lning uch zamon shakli bor: o‘tgan (-di, -(i)b, -gan), hozirgi (-yap(ti), -moqda, -(a)yotir) va kelasi (-a, -y, -(a)r). To‘liqsiz fe’llar (edi, emish, ekan) zamon shakllaridan keyin keladi. Uch mayl shakli: xabar (zamon + shaxs-son), buyruq-istak (-(a)y, -(a)ylik, -gin, -(i)ng, -sin, -(i)nglar) va shart (-sa). Imlo: ketdi, kelyapti, tikkan, boryapti. Barcha qo‘shimchalar tartib bilan qo‘shiladi: asos + nisbat + bo‘lishsizlik + zamon + shaxs-son.
Namunalar
yoz + dir + ma + di + m = yozdirmadim (yozdirmadim: orttirma + bo‘lishsiz + o‘tgan + I shaxs).
Keldi (xabar), kelsin (buyruq-istak), kelsa (shart).
Sinfda faoliyat
«Zamon va mayl jadvali»: bolalar «o‘qimoq» fe’lining jadvalini to‘ldiradi: 3 zamon × 3 mayl.
Mashq
1
Zamon va maylni aniqlang: o‘qiyapti, o‘qisa, o‘qisin, o‘qidi.
o‘qiyapti — hozirgi, xabar; o‘qisa — shart; o‘qisin — buyruq-istak; o‘qidi — o‘tgan, xabar.
2
To‘g‘ri yozing: ketkach, kelayapti, tikgan.
ketgach, kelyapti, tikkan.
3
«Yoz» asosidan «o‘tgan zamon, I shaxs, bo‘lishsiz» shaklini yasang.
yozmadim.
4
Nima uchun «yozdirmadim» da bo‘lishsizlik -ma orttirma shakldan keyin turadi?
Tartib shunday: asos + nisbat + bo‘lishsizlik + zamon + shaxs-son.