46
Fe’llarning yasalishi
Darslik: 74–75-betlar
MaqsadQo‘shimchalar yordamida fe’l yasashni bilish.
Yangi so‘zlar
fe’l yasovchi qo‘shimcha · verb-building suffixundov so‘z · interjectiontaqlid so‘z · imitative wordtuzlamoq · to salt
Tushuntirish
Fe’llar boshqa so‘z turkumlaridan qo‘shimchalar yordamida yasaladi. -la, -a qo‘shimchalari ot, sifat, undov so‘zlardan fe’l yasaydi: tuz — tuzla, ish — ishla, boshla; -(a)y, -i, -sira, -sa ot va sifatlardan, ba’zan ravishlardan: qora — qoray, boy — boyi, suv — suvsa; -(a)r sifatlardan: oq — oqar, qisqa — qisqar. -illa, -ira qo‘shimchalari taqlid so‘zlardan fe’l yasaydi: chirq — chirqilla, yalt — yaltira. -sira sen va siz olmoshlaridan ham fe’l yasaydi: sensira, sizsira. Yasalgan fe’lga -lan, -lash kabi qo‘shimchalar ham qo‘shilishi mumkin: suhbat — suhbatlash.
Namunalar
tuz+la = tuzla; ish+la = ishla; qora+y = qoray; oq+ar = oqar.
chirq+illa = chirqilla; yalt+ira = yaltira; suv+sa = suvsa.
Sinfda faoliyat
«Fe’l ustaxonasi»: bolalar berilgan otdan -la, -lan, -lash qo‘shimchalari bilan fe’l yasab, gap tuzadi.
Mashq
1
Qaysi qo‘shimcha otdan fe’l yasaydi: -la yoki -chi?
-la
2
«Oq» sifatidan fe’l yasang.
oqar (oqarmoq) yoki oqla (oqlamoq).
3
Taqlid so‘zdan fe’l yasang: yalt, chirq.
yaltira, chirqilla.
4
Nima uchun «suvsa» fe’l, «suvchi» esa ot?
-sa fe’l yasaydi (suvsamoq — chanqamoq), -chi esa shaxs oti yasaydi.