47
Ayrim fe’l yasovchi qo‘shimchalar imlosi
Darslik: 76–77-betlar
MaqsadAyrim fe’l yasovchi qo‘shimchalar qo‘shilganda asosdagi tovush o‘zgarishlarini bilish va to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
tovush tushishi · sound losso‘yna · to playpasay · to lessen-ulla · suffix -ulla
Tushuntirish
Fe’l yasovchi -a qo‘shimchasi o‘yin, qiyin kabi ikki bo‘g‘inli so‘zlarga qo‘shilganda, ikkinchi bo‘g‘indagi i unlisi tushib qoladi va shunday yoziladi: o‘yin+a = o‘yna, qiyin+a = qiyna. Fe’l yasovchi -ay qo‘shimchasi past, sust so‘zlariga qo‘shilganda, oxirgi t tushadi: past+ay = pasay, sust+ay = susay. -illa qo‘shimchasi tarkibida u unlisi yoki v undoshi bo‘lgan bir bo‘g‘inli so‘zlarga qo‘shilganda -ulla deb aytiladi va shunday yoziladi: uv — uvulla, shov — shovulla. Bu o‘zgarishlar yozuvda ham aks etadi.
Namunalar
o‘yin → o‘yna; qiyin → qiyna; past → pasay; sust → susay.
shov → shovulla; uv → uvulla.
Sinfda faoliyat
«Qaysi tovush tushdi?»: o‘qituvchi asos va qo‘shimchani aytadi (qiyin+a), bolalar hosil bo‘lgan so‘zni yozib, tushgan tovushni ko‘rsatadi.
Mashq
1
«O‘yin» asosiga -a qo‘shing va yozing.
o‘yna
2
«Past» va «sust» asoslariga -ay qo‘shing.
pasay, susay.
3
«Shov» asosiga taqlid fe’l yasovchi qo‘shimchani qo‘shing.
shovulla (shov+ulla).
4
Nima uchun «qiyin+a» «qiyina» emas, «qiyna» deb yoziladi?
Chunki ikkinchi bo‘g‘indagi i unlisi tushib qoladi va shunday yoziladi.