☰ Mundarija · Ona tili

Ko‘makchi fe’llar va fe’llarning yasalishi

Darslar 44–47 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
45

Ko‘makchi fe’lning ma’nolari

Darslik: 71–73-betlar
MaqsadKo‘makchi fe’llarning ma’nolarini farqlash.
Yangi so‘zlar
boshlanish · beginningdavomiylik · continuityimkoniyat · possibilitytugallanish · completion
Tushuntirish

Ravishdoshning -a (-y) shakliga qo‘shiluvchi boshlamoq harakatning boshlanishini, olmoq esa uni bajarishga imkoniyat borligini bildiradi: yoza boshladi, yoza oldi. Yotmoq, yurmoq, turmoq ko‘makchi fe’llari -(i)b shakliga qo‘shilib, harakatning davom etishini bildiradi: o‘qib yotibdi, ishlab yuribdi, o‘ylab turdi. Yubormoq, tashlamoq, qo‘ymoq harakatning tez va oson bajarilganini ifodalaydi: yozib yubordi, aytib tashladi. Chiqmoq harakatning to‘la yakunlanganini bildiradi: o‘qib chiqdi. Bundan tashqari bermoq (boshqa kishi uchun: yozib berdi) va ko‘rmoq (sinab ko‘rish: yozib ko‘rdi) ham ko‘makchi bo‘lib keladi. Nisbat va bo‘lishsizlik shakllari yetakchi yoki ko‘makchi fe’lda, zamon va shaxs-son qo‘shimchalari esa faqat ko‘makchi fe’lda bo‘ladi.

Namunalar
Qor yog‘a boshladi. Men bu masalani yecha olaman. Akam ishlab yuribdi.
Xatni yozib yubordim. Kitobni o‘qib chiqdim.
Sinfda faoliyat

«Ma’no kartochkalari»: bolalar ko‘makchi fe’lli gaplarni boshlanish, davom, imkoniyat, tugallanish, tezlik ma’nolari bo‘yicha guruhlaydi.

Mashq
1
Qaysi ko‘makchi fe’l boshlanishni bildiradi?
2
Ko‘makchi fe’lning ma’nosini ayting: Men kitobni o‘qib chiqdim.
3
«Olmoq» ko‘makchi fe’li bilan gap tuzing (imkoniyat ma’nosida).
4
Nima uchun «aytib tashladi» da tashlamoq o‘z ma’nosida emas?