ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ko‘makchi fe’llar va fe’llarning yasalishi

Darslar 44–47 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
45

Ko‘makchi fe’lning ma’nolari

Darslik: 71–73-betlar
MaqsadKo‘makchi fe’llarning ma’nolarini farqlash.
Yangi so‘zlar
boshlanish · beginningdavomiylik · continuityimkoniyat · possibilitytugallanish · completion
Tushuntirish

Ravishdoshning -a (-y) shakliga qo‘shiluvchi boshlamoq harakatning boshlanishini, olmoq esa uni bajarishga imkoniyat borligini bildiradi: yoza boshladi, yoza oldi. Yotmoq, yurmoq, turmoq ko‘makchi fe’llari -(i)b shakliga qo‘shilib, harakatning davom etishini bildiradi: o‘qib yotibdi, ishlab yuribdi, o‘ylab turdi. Yubormoq, tashlamoq, qo‘ymoq harakatning tez va oson bajarilganini ifodalaydi: yozib yubordi, aytib tashladi. Chiqmoq harakatning to‘la yakunlanganini bildiradi: o‘qib chiqdi. Bundan tashqari bermoq (boshqa kishi uchun: yozib berdi) va ko‘rmoq (sinab ko‘rish: yozib ko‘rdi) ham ko‘makchi bo‘lib keladi. Nisbat va bo‘lishsizlik shakllari yetakchi yoki ko‘makchi fe’lda, zamon va shaxs-son qo‘shimchalari esa faqat ko‘makchi fe’lda bo‘ladi.

Ma’noKo‘makchi fe’lMisol
boshlanishboshlamoqkula boshladi
imkoniyatolmoqko‘ra oldi
davom etishyotmoq, yurmoq, turmoqkutib turdi
tez, oson bajarilishyubormoq, tashlamoq, qo‘ymoqichib qo‘ydi
tugallanishchiqmoqtozalab chiqdi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Murabbiy futbolchiga «To‘pni tez uzatib yubor!» dedi. «Yubor» ko‘makchi fe’li ishni tez va ravon bajarish ma’nosini qo‘shdi.

Kim ishlatadi

Murabbiy ko‘rsatmani aniq beradi, tarjimon fe’l birikmasining nozik ma’nosini saqlaydi, bolalar yozuvchisi harakatning davom etishini ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir ishni ham tez bajarilgan qilib, ham uzoq davom etayotgan qilib, ko‘makchi fe’l bilan ikki xil ayting.

Namunalar
Qor yog‘a boshladi. Men bu masalani yecha olaman. Akam ishlab yuribdi.
Xatni yozib yubordim. Kitobni o‘qib chiqdim.
Sinfda faoliyat

«Ma’no kartochkalari»: bolalar ko‘makchi fe’lli gaplarni boshlanish, davom, imkoniyat, tugallanish, tezlik ma’nolari bo‘yicha guruhlaydi.

Mashq
1
Qaysi ko‘makchi fe’l boshlanishni bildiradi?
2
Ko‘makchi fe’lning ma’nosini ayting: Men kitobni o‘qib chiqdim.
3
«Olmoq» ko‘makchi fe’li bilan gap tuzing (imkoniyat ma’nosida).
4
Nima uchun «aytib tashladi» da tashlamoq o‘z ma’nosida emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBochka tagiga qaysi taxta?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →