☰ Mundarija · Ona tili

Davlat tili, tovushlar va alifbo

Darslar 1–4 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
3

Undosh tovushlar

Darslik: 6-bet
MaqsadUndosh tovushlarni jarangli va jarangsizlarga ajratish va ularning yozilishini bilish.
Yangi so‘zlar
undosh tovush · consonant soundjarangli undosh · voiced consonantjarangsiz undosh · voiceless consonantlab undoshi · labial consonant
Tushuntirish

Undosh tovushlarni aytganda havo lab, til yoki tishga uchrab to‘siladi. O‘zbek tilida 24 ta undosh tovush bor. Jarangli undoshlarda ovoz ishtirok etadi: b, v, g, d, j, z, y, l, m, n, ng, r, g‘. Jarangsizlar faqat shovqindan hosil bo‘ladi: p, f, k, t, s, sh, x, ch, q, h. Ko‘p undoshlar juft: b–p, d–t, g–k, v–f, z–s, j–sh, g‘–x. So‘z oxirida jarangli undosh jarangsizdek eshitilishi mumkin, lekin yozuvda asl harfi yoziladi: kitob («kitop» deb eshitiladi), lekin b yoziladi.

Namunalar
Lab undoshlari: b, p, m, v, f — bola, paxta, meva, farzand.
Juft: dil — til: d va t farqi ma’noni o‘zgartiradi.
Sinfda faoliyat

«Ovoz bormi?»: bolalar bo‘yinlariga qo‘l qo‘yib b, p, d, t, z, s tovushlarini aytadi va qaysida tomoq titrashini aniqlaydi.

Mashq
1
O‘zbek tilida nechta undosh tovush bor?
2
Jarangsiz undoshlarni toping: b, p, d, t, z, s, sh, j.
3
«Dil» va «til» so‘zlari qaysi undosh bilan farqlanadi?
4
Nima uchun «kitob» so‘zi oxirida p emas, b yoziladi?