ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Davlat tili, tovushlar va alifbo

Darslar 1–4 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
3

Undosh tovushlar

Darslik: 6-bet
MaqsadUndosh tovushlarni jarangli va jarangsizlarga ajratish va ularning yozilishini bilish.
Yangi so‘zlar
undosh tovush · consonant soundjarangli undosh · voiced consonantjarangsiz undosh · voiceless consonantlab undoshi · labial consonant
Tushuntirish

Undosh tovushlarni aytganda havo lab, til yoki tishga uchrab to‘siladi. O‘zbek tilida 24 ta undosh tovush bor (j harfi ikki xil tovushni bildiradi: jurnal, jo‘ja — shuning uchun undosh harflar 23 ta). Jarangli undoshlarda ovoz ishtirok etadi: b, v, g, d, j, z, y, l, m, n, ng, r, g‘. Jarangsizlar faqat shovqindan hosil bo‘ladi: p, f, k, t, s, sh, x, ch, q, h. Ko‘p undoshlar juft: b–p, d–t, g–k, v–f, z–s, j–sh, g‘–x. So‘z oxirida jarangli undosh jarangsizdek eshitilishi mumkin, lekin yozuvda asl harfi yoziladi: kitob («kitop» deb eshitiladi), lekin b yoziladi.

Juft undoshlar (j ikki tovushni bildiradi)
JarangliJarangsiz
bp
dt
gk
vf
zs
j (jurnal)sh
j (jo‘ja)ch
g‘x
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdoshingiz yangi do‘stining ismini og‘zaki aytdi, siz esa uni boshqacha eshitib yozib qo‘ydingiz. Undoshlarni aniq aytish va diqqat bilan tinglash shunday xatolarni kamaytiradi.

Kim ishlatadi

Ovoz yozish studiyasida suhbat yurituvchi so‘zlarni aniq aytadi, logoped talaffuzni to‘g‘rilaydi, o‘qituvchi diktant o‘qiydi.

Bugun sinab ko‘ring

Do‘stingizdan bitta so‘zni sekin aytishini so‘rang, eshitganingizcha yozing va birga tekshiring.

Namunalar
Lab undoshlari: b, p, m, v, f — bola, paxta, meva, farzand.
Juft: dil — til: d va t farqi ma’noni o‘zgartiradi.
Sinfda faoliyat

«Ovoz bormi?»: bolalar bo‘yinlariga qo‘l qo‘yib b, p, d, t, z, s tovushlarini aytadi va qaysida tomoq titrashini aniqlaydi.

Mashq
1
O‘zbek tilida nechta undosh tovush bor?
2
Jarangsiz undoshlarni toping: b, p, d, t, z, s, sh, j.
3
«Dil» va «til» so‘zlari qaysi undosh bilan farqlanadi?
4
Nima uchun «kitob» so‘zi oxirida p emas, b yoziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYosh tadqiqotchilar klubiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →