Okean suvining xususiyatlari
Okean suvining asosiy xususiyati sho‘rlikdir: 1 litr suvda 1 g dan ortiq tuz bo‘lsa, suv sho‘r deyiladi. Dunyo okeanining o‘rtacha sho‘rligi 35 ‰; tropiklarda yuqoriroq (36–37 ‰), ekvatorda 34–35 ‰, dengizlarda esa 2 ‰ dan (Fin qo‘ltig‘i) 42 ‰ gacha (Qizil dengiz) o‘zgaradi. Yuza suvning o‘rtacha harorati taxminan +17,5 °C; ochiq okeanda –2 °C dan +29 °C gacha o‘zgaradi, 1 000 m dan chuqurda esa o‘rtacha 2–3 °C. Okean suvi –2 °C da muzlaydi. Okean oqimlari — suvning uzoq masofaga gorizontal harakati; ular asosan shamoldan hosil bo‘ladi, iliq va sovuq oqimlarga bo‘linadi va materiklar iqlimiga ta’sir qiladi. Asosiy oqimlar: Shimoliy va Janubiy passat oqimlari, Passatlararo qarshi oqim va G‘arbiy shamollar oqimi. Qalqish Quyosh va Oyning tortish kuchidan kelib chiqadi: sutkada ikki marta ko‘tarilib, ikki marta pasayadi. To‘lqinlar shamoldan hosil bo‘ladi (eng baland qayd etilgani 34 m). Sunami zilzila yoki vulqon tufayli paydo bo‘ladi: ochiq okeanda balandligi 1 m dan kam, tezligi soatiga 700–800 km, qirg‘oqda esa o‘nlab metrga ko‘tarilib, katta vayronagarchilik keltiradi.
Dengiz bo‘yida dam olayotgan oila kun bo‘yi suv sathining ko‘tarilib-pasayishini ko‘radi: ertalab keng qum plyaji tushdan keyin suv ostida qoladi. Shuning uchun baliqchilar va port xodimlari suv ko‘tarilish vaqtlari jadvaliga qarab ish rejalashtiradi.
Kema kapitani port jadvaliga qarab kirish vaqtini tanlaydi, okeanolog oqim va to‘lqinlarni o‘lchaydi, qutqaruvchi dengiz bo‘yidagi xavfni oldindan ogohlantiradi.
Telefondagi ob-havo yoki xarita ilovasida dengiz bo‘yidagi bitta shahar uchun suv ko‘tarilish jadvalini qidiring (agar bo‘lmasa, kitobdan toping) va bugungi eng baland va eng past suv vaqtlarini yozib oling.
«Sho‘r suv tajribasi»: 1 litr suvda 35 g tuz eritib (choy qoshiqda taxminan 6 g), tuxumni solib ko‘ring; sho‘r suvda tuxum suzishini kuzating va sababini muhokama qiling.