Dunyo okeani tubining geologik tuzilishi va relyefi
Okean tubi yirik litosfera plitalaridan tuzilgan; ularning ko‘pi materiklar bilan birga yaxlit plita hosil qilgani uchun materiklar nomi bilan ataladi, faqat Tinch okean tubi mustaqil plitadir. Tub cho‘kindi jinslar bilan qoplangan: qirg‘oq yaqinida quruqlikdan keltirilgan terrigen yotqiziqlar (okean maydonining taxminan 25 %), okeanning chuqur qismlarida esa organizm qoldiqlaridan hosil bo‘lgan loyqa va 5 000 m dan chuqur joylarda qizil okean gili (taxminan 36 %). Relyef shakllari: materik sayozligi (shelf, 200 m gacha), materik yonbag‘ri, materik etagi, okean tubi botiqlari (havzalari), o‘rta okean tizmalari va eng chuqur cho‘kmalar. O‘rta okean tizmalari barcha okeanlarni kesib o‘tadi, umumiy uzunligi 60 ming km dan ortiq (zamonaviy hisoblarda taxminan 65 ming km). Eng chuqur joy — Tinch okeandagi Mariana botig‘i (taxminan 10 935 m). Okeanlar tubi Yer po‘stining yupqa — 5–10 km — qismi. Xaritada beshta havza ajratiladi: Tinch, Atlantika, Hind, Shimoliy Muz okeani va berk havzalar; daryo qaysi okeanga quyilsa, o‘sha havzaga kiradi.
Uzoq mamlakatdagi qarindosh bilan video orqali gaplashganda, signal ko‘pincha okean tubiga yotqizilgan kabel bo‘ylab o‘tadi. Kabel tik yon bag‘irlardan va chuqur xandaqlardan chetda, nisbatan tekis joydan yotqiziladi, shuning uchun muhandislar dengiz tubining relefini avval o‘rganadi.
Kabel yotqizuvchi muhandis marshrutni tanlaydi, okeanolog dengiz tubini xaritalaydi, baliqchi kemadagi chuqurlik o‘lchagich yordamida chuqurlikni biladi.
Qog‘ozga qirg‘oqdan ochiq dengizgacha pog‘onali chuqurlik kesmasini chizing va qaysi qismi kabel uchun qulay, qaysi biri xavfli ekanini uch so‘z bilan belgilab qo‘ying.
«Okean tubi kesimi»: karton yoki plastilindan okean tubining kesimini yasab, shelf, yonbag‘ir, tekislik, tizma va botiqni belgilang va chuqurliklarini yozing.