Geografik qobiqning rivojlanish bosqichlari va umumiy qonuniyatlari
Geografik qobiq uch bosqichda rivojlangan. Nobiogen bosqichda (taxminan 4,6 mlrd yildan 570 mln yil avvalgacha) litosfera, atmosfera va gidrosfera shakllandi; hayot bu paytda ham bor edi, lekin juda oddiy organizmlardan iborat bo‘lib, qobiqqa sezilarli ta’sir qilmadi. Biogen bosqichda organizmlar rivojlanib, biosfera shakllandi (zamonaviy geoxronologiyada Paleozoy 541 mln yil avval boshlangan, Mezozoy 252 mln, Kaynozoy 66 mln yil avval). Antropogen bosqich inson paydo bo‘lishi bilan boshlangan (darslikda 2 mln yil; hozirgi Homo sapiens esa taxminan 300 ming yil avval paydo bo‘lgan) va bugun xo‘jalik faoliyati ekologik muammolarni, masalan, Orolbo‘yi inqirozini keltirib chiqardi. Qonuniyatlar quyidagilar: bir butunlik (bir komponent o‘zgarsa, boshqalari ham o‘zgaradi), modda va energiyaning aylanishi, ritmiklik (sutkalik — Yerning o‘z o‘qi atrofida aylanishidan, yillik — Quyosh atrofida aylanishidan), zonallik va balandlik mintaqalanishi. Zonallikka Yer sharsimonligi tufayli Quyosh nurining ekvatordan qutblarga kamayib borishi sabab bo‘ladi.
«Zamon o‘qi»: devorga 4,6 mlrd yillik chiziq chizilib (1 mlrd yil = 20 sm), o‘quvchilar nobiogen, biogen va antropogen bosqichlar, dinozavrlar, inson paydo bo‘lishini joyiga yopishtiradi.