ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Zichlik. I bobni takrorlash

Darslar 16–18 · 3 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
18

I bobni yakunlash: takrorlash va yakuniy suhbat

Darslik, 38–42-betlar
MaqsadI bob mavzularini takrorlash: modda tuzilishi, molekulalar, diffuziya, massa va zichlik bo‘yicha bilimlarni mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
molekula · moleculediffuziya · diffusionmassa · masszichlik · density
Tushuntirish

I bobda siz modda juda mayda zarralardan — molekulalar va atomlardan iboratligini o‘rgandingiz. Molekula modda xossasini saqlaydigan eng kichik zarra, u bir yoki bir necha atomdan tuzilgan (H₂O — 3 atom, O₂ — 2 atom, CO₂ — 3 atom). Molekulalar to‘xtovsiz va tartibsiz harakatda: buni diffuziya va Broun harakati tasdiqlaydi; harakat temperatura ortishi bilan tezlashadi. Molekulalar orasida qisqa masofada tortishish va itarishish kuchlari bor. Gaz shakl va hajmini saqlamaydi, suyuqlik hajmini saqlaydi, qattiq jism ikkalasini ham saqlaydi. Massa — inertlik o‘lchovi (kg), zichlik — massaning hajmga nisbati ρ = m : V (kg/m³). Masalalarda m = ρ · V va V = m : ρ dan foydalaniladi.

ƒFormula
ρ = m : V
m = ρ · V; V = m : ρ
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oila hovlisiga 10 l suv to‘la idish olib kiradi. 1 l = 1000 sm³ va suvning zichligi 1 g/sm³, demak 1 l suvning massasi 1000 g = 1 kg. Shuning uchun suvning massasi 10 kg, idish bilan birga bundan ham og‘irroq.

Kim ishlatadi

Suv tashuvchi haydovchi yukning massasini hisoblaydi, qurilishda qumni hajm bo‘yicha buyurtma qilib, massa bo‘yicha tekshiradi, yetkazib beruvchi yukni og‘irligiga qarab rejalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda 1 l li suv butilkasini bir qo‘lingizda, 1 kg li un yoki guruch qopchasini ikkinchi qo‘lingizda ushlab, og‘irligini solishtiring (butilkaning o‘zi biroz qo‘shadi). Natija nega shunday ekanini tushuntiring.

Namunalar
Sutning zichligi 1,03 g/sm³: 2 l (2000 sm³) sutning massasi m = 1,03 · 2000 = 2060 g = 2,06 kg.
Muz (ρ = 900 kg/m³) massasi 9 kg: V = 9 : 900 = 0,01 m³ = 10 l.
Sinfda faoliyat

«Bob xaritasi»: guruhlar katta qog‘ozda I bob tushunchalarini (molekula, diffuziya, Broun harakati, massa, zichlik) o‘q va qisqa izohlar bilan bog‘lab, «aqliy xarita» chizadi va boshqa guruhga tushuntiradi.

Mashq
1
9 kg muz (ρ = 900 kg/m³) necha litr joy egallaydi?
2
Qaysi hodisalar molekulalarning to‘xtovsiz va tartibsiz harakatini tasdiqlaydi?
3
Suv molekulasidagi atomlar soni nechta?
4
Nima uchun suyuqlik idish shaklini oladi, lekin hajmini o‘zgartirmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBog‘ hosili tanaffusdan oldinHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →