Laboratoriya ishi. Qattiq jismning zichligini aniqlash
Kerakli asboblar: shayinli tarozi toshlari bilan, chizg‘ich, to‘g‘ri burchakli yog‘och, plastmassa va metall parallelepipedlar, tartibsiz shakldagi kichik jismlar (gayka, kalit, tanga), suv, menzurka, ip. To‘g‘ri shakldagi jism uchun uzunlik, kenglik va balandlikni chizg‘ichda o‘lchab V = l₁ · l₂ · l₃ hisoblaymiz, massa m tarozida topiladi, ρ = m : V. Tartibsiz jism uchun avval massasini tortamiz, so‘ng menzurkaga shunday suv quyamizki, jism botganda suv sathi shkaladan chiqib ketmasin; boshlang‘ich sath V₁ ni yozamiz. Jismni ipga bog‘lab asta menzurkaga tushiramiz, yangi sath V₂ ni o‘qiymiz; jism hajmi V = V₂ − V₁ (1 ml = 1 sm³). Natijalar jadvalga yoziladi va zichlik hisoblanadi, so‘ng jadvaldagi zichliklar bilan solishtirib, jism qanday moddadan yasalganini aniqlaymiz.
ρ = m ÷ V = 120 ÷ 40 = 3 g/sm³ = 3000 kg/m³
Suvdan og‘ir — cho‘kadi
Tabiiy fanlar to‘garagida bola toshni 100 ml suvli o‘lchov idishiga tushirdi, daraja 120 ml bo‘ldi. Demak, tosh hajmi 120 − 100 = 20 sm³. Tarozida massasi 52 g chiqdi: 52 : 20 = 2,6 g/sm³, bu tog‘ jinslariga xos zichlik.
Geolog topilgan toshni zichligiga qarab aniqlaydi, zargar buyum haqiqiy metalldan ekanini tekshiradi, sifat nazoratchisi detalning moddasini tasdiqlaydi.
Kichik kosada suvga mayda narsalarni, masalan toshcha, plastik qopqoq va yog‘och bo‘lagini asta qo‘ying. Qaysilari suzadi, qaysilari cho‘kadi? Suvdan zichligi katta bo‘lganlarini ayting.
Laboratoriya ishi (guruhda): bitta parallelepiped va bitta tartibsiz jism (gayka) zichligini toping; natijalarni jadvalga yozing: «jism, V₁, V₂, V, m, ρ». Xavfsizlik: o‘tkir narsalar (qaychi, pichoq) o‘rniga gayka yoki tanga ishlating; jismni menzurkaga ip bilan sekin tushiring, shisha singanda qo‘l kesilmasligi uchun ehtiyot bo‘ling; suv to‘kilsa, darhol artib qo‘ying.