ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Massa va uni o‘lchash

Darslar 14–15 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
15

Laboratoriya ishi. Shayinli tarozi yordamida jism massasini o‘lchash

Darslik, 31–33-betlar
MaqsadShayinli tarozida jism massasini o‘lchash qoidalarini o‘rganish va suv massasini farq usuli bilan aniqlash.
Yangi so‘zlar
tarozi toshlari · weightspallalar · pansmuvozanat · balance (equilibrium)pinset · tweezers
Tushuntirish

Kerakli asboblar: shayinli tarozi toshlari bilan, stakan, suv, kub, shar va silindr shaklidagi jismlar. Avval tarozi muvozanatga keltiriladi (kerak bo‘lsa, pallalarga qog‘oz parchalari qo‘yiladi). O‘lchanadigan jism chap pallaga, tarozi toshlari o‘ng pallaga qo‘yiladi; toshlar jism massasiga yaqinrog‘idan tanlanadi, juda og‘ir tosh tarozini buzishi mumkin. Pallaga ho‘l, iflos yoki issiq jismni qo‘yib bo‘lmaydi, suyuqlik va sochiluvchi moddalar (tuz, shakar)ni idishsiz solish mumkin emas; tarozining pasportidagi yukdan ortiq yuk tortilmaydi. Kichik toshlar faqat pinset bilan olinadi, chunki qo‘ldagi nam va yog‘ ularning massasini o‘zgartiradi. Muvozanat bo‘lganda palladagi toshlarning massalari yig‘indisi jism massasi bo‘ladi. Suv massasi farq usuli bilan topiladi: bo‘sh stakan m₁, suvli stakan m₂ tortiladi, m(suv) = m₂ − m₁.

!Diqqat!
Pallaga ho‘l, iflos yoki issiq jismni qo‘ymang. Kichik tarozi toshlarini faqat pinset bilan oling.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bozorda sotuvchi pomidor solingan yashikni tortadi. Bo‘sh yashik 3 kg, to‘la yashik bilan 28 kg ko‘rsatadi. Pomidor massasi 28 − 3 = 25 kg. Idish massasini ayirish, ya’ni farq usuli to‘g‘ri hisob beradi.

Kim ishlatadi

Sotuvchi mahsulot massasini idishsiz hisoblaydi, pochta xodimi posilkadan o‘ramni ayiradi, laborant moddani idish bilan tortib, farqdan massasini topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Chizg‘ichni yumaloq qalam ustiga o‘rtasidan muvozanatda qo‘ying. Bir uchiga o‘chirg‘ich qo‘ying, ikkinchi uchiga bir xil tangalarni muvozanat tiklanguncha qo‘shing. Tangalar soni o‘chirg‘ich massasini tanga hisobida beradi.

Namunalar
Bo‘sh stakan m₁ = 60 g, suvli stakan m₂ = 160 g. Suv massasi 160 g − 60 g = 100 g.
m = ?502050,5
Pallada 50 g, 20 g, 5 g toshlar va 500 mg tosh bor: m = 50 + 20 + 5 g + 0,5 g = 75,5 g.
Sinfda faoliyat

Laboratoriya ishi (juftlikda): (1) tarozini muvozanatga keltiring; (2) bo‘sh stakan massasini o‘lchang; (3) 100 ml suv solib qayta o‘lchang; (4) suv massasini toping va 100 g ga yaqinligini tekshiring (1 ml suv ≈ 1 g). Xavfsizlik: suvni tarozi pallasiga to‘kmang; shisha idishlarni ehtiyot bilan ushlang; tarozi toshlarini faqat pinset bilan oling.

Mashq
1
Jism va tarozi toshlari qaysi pallalarga qo‘yiladi?
2
Pallada 100 g, 50 g, 20 g va 5 g toshlar bor va tarozi muvozanatda. Jism massasi necha gramm?
3
Suvli stakan 235 g, bo‘sh stakan 85 g. Suv massasi necha gramm?
4
Kichik tarozi toshlari nima uchun faqat pinset bilan olinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYorliqsiz ko‘chatlarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →