Laboratoriya ishi. Shayinli tarozi yordamida jism massasini o‘lchash
Kerakli asboblar: shayinli tarozi toshlari bilan, stakan, suv, kub, shar va silindr shaklidagi jismlar. Avval tarozi muvozanatga keltiriladi (kerak bo‘lsa, pallalarga qog‘oz parchalari qo‘yiladi). O‘lchanadigan jism chap pallaga, tarozi toshlari o‘ng pallaga qo‘yiladi; toshlar jism massasiga yaqinrog‘idan tanlanadi, juda og‘ir tosh tarozini buzishi mumkin. Pallaga ho‘l, iflos yoki issiq jismni qo‘yib bo‘lmaydi, suyuqlik va sochiluvchi moddalar (tuz, shakar)ni idishsiz solish mumkin emas; tarozining pasportidagi yukdan ortiq yuk tortilmaydi. Kichik toshlar faqat pinset bilan olinadi, chunki qo‘ldagi nam va yog‘ ularning massasini o‘zgartiradi. Muvozanat bo‘lganda palladagi toshlarning massalari yig‘indisi jism massasi bo‘ladi. Suv massasi farq usuli bilan topiladi: bo‘sh stakan m₁, suvli stakan m₂ tortiladi, m(suv) = m₂ − m₁.
Bozorda sotuvchi pomidor solingan yashikni tortadi. Bo‘sh yashik 3 kg, to‘la yashik bilan 28 kg ko‘rsatadi. Pomidor massasi 28 − 3 = 25 kg. Idish massasini ayirish, ya’ni farq usuli to‘g‘ri hisob beradi.
Sotuvchi mahsulot massasini idishsiz hisoblaydi, pochta xodimi posilkadan o‘ramni ayiradi, laborant moddani idish bilan tortib, farqdan massasini topadi.
Chizg‘ichni yumaloq qalam ustiga o‘rtasidan muvozanatda qo‘ying. Bir uchiga o‘chirg‘ich qo‘ying, ikkinchi uchiga bir xil tangalarni muvozanat tiklanguncha qo‘shing. Tangalar soni o‘chirg‘ich massasini tanga hisobida beradi.
Laboratoriya ishi (juftlikda): (1) tarozini muvozanatga keltiring; (2) bo‘sh stakan massasini o‘lchang; (3) 100 ml suv solib qayta o‘lchang; (4) suv massasini toping va 100 g ga yaqinligini tekshiring (1 ml suv ≈ 1 g). Xavfsizlik: suvni tarozi pallasiga to‘kmang; shisha idishlarni ehtiyot bilan ushlang; tarozi toshlarini faqat pinset bilan oling.