ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Moddaning uch holati

Darslar 12–13 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
13

Suyuqliklarda diffuziya hodisasini o‘rganish (uyda bajariladi)

Darslik, 28-bet
MaqsadSuyuqlikda diffuziya tezligi temperaturaga bog‘liqligini uyda tajriba qilib, v = h : t formulasi bo‘yicha hisoblash.
Yangi so‘zlar
diffuziya tezligi · speed (rate) of diffusionbalandlik h · height h of the coloured layerkuzatish jadvali · observation tablexulosa · conclusion
Tushuntirish

Bu uyda bajariladigan tajriba diffuziya sovuq suvda sekinroq, iliq suvda tezroq borishini tekshiradi. Ikkita bir xil baland stakanga bir xil hajmda suv quyiladi: birini sovutgichga, ikkinchisini xona temperaturasidagi (yoki iliqroq) joyga qo‘yamiz; faqat temperatura farq qilishi muhim. Har bir stakan tagiga bir xil kichik rangli qand (karamel) bo‘lagini asta qo‘yamiz va suvni chayqatmaymiz. Kuniga ikki marta bo‘yoq ko‘tarilgan qatlam balandligi h ni chizg‘ich bilan millimetrlarda o‘lchab, vaqt t ni yozib boramiz. Diffuziya tezligi v = h : t formulasi bilan hisoblanadi. Natijalar jadvalga yoziladi va solishtiriladi: kutiladigan xulosa — temperatura qancha yuqori bo‘lsa, molekulalar shuncha tez harakatlanadi va diffuziya shuncha tez boradi.

ƒFormula
v = h : t
h — bo‘yoq ko‘tarilgan balandlik (mm), t — vaqt (soat)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ona kir yuvish kukunini idishdagi suvga soladi. Iliq suvda kukun sovuq suvdagidan tezroq tarqaladi va erib ketadi, chunki iliq suvda molekulalar tezroq harakatlanadi. Shuning uchun kukunni ko‘pincha iliq suvda eritadilar.

Kim ishlatadi

Oziq-ovqat texnologi moddalar qanchalik tez erishini tekshiradi, dorishunos tabletka erish tezligini nazorat qiladi, laborant aralashish tezligini o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘sib turgan o‘simlik yoki ko‘karib chiqqan loviya novdasining bo‘yini chizg‘ich bilan o‘lchab yozib qo‘ying. Ertaga shu vaqtda yana o‘lchang va tezlikni v = h : t bo‘yicha mm/soatda toping (t = 24 soat).

Namunalar
012313sovuq suviliq suvv, mm/soat
Namunaviy natija: sovuq suvda 24 soatda h = 24 mm → v = 24 : 24 = 1 mm/soat; iliq suvda 24 soatda h = 72 mm → v = 72 : 24 = 3 mm/soat.
Xulosa namunasi: «Iliq suvda diffuziya tezligi sovuq suvdagidan 3 marta katta chiqdi, demak, temperatura ortishi bilan diffuziya tezlashadi».
Sinfda faoliyat

Uy tajribasi (kattalar bilan): yuqoridagi tartibda ikkita stakan tayyorlang, jadval chizing: «vaqt, h (mm), v (mm/soat)». Xavfsizlik: qaynoq suv ishlatmang; margansovka (kaliy permanganat) ishlatilmasin — rangli qand yoki oziq-ovqat bo‘yog‘i yetarli; stakanlarni «ichish uchun emas» deb belgilang; tajribadan keyin qo‘lni yuving.

Mashq
1
Bo‘yoq 24 soatda 48 mm ko‘tarilgan bo‘lsa, diffuziya tezligi necha mm/soat?
2
Nima uchun ikkala stakanda suv hajmi va bo‘yoq bir xil olinadi?
3
Nima uchun suvni chayqatib yubormaslik kerak?
4
Qaysi stakanda diffuziya tezroq bo‘lishini kutasiz va nima uchun?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNovvot uchun idishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →