O‘lchashlar va o‘lchash aniqligi
O‘lchov asbobining shkalasida raqam yozilgan shtrixlar orasida kichik raqamsiz shtrixlar bo‘ladi. Ikki qo‘shni shtrix orasidagi qiymat shkala bo‘linmasi deyiladi va u asbobning o‘lchash aniqligini beradi. Uni topish uchun ikkita qo‘shni raqamli shtrix farqini ular orasidagi oraliqlar soniga bo‘lamiz. Masalan, chizg‘ichda 1 sm va 2 sm orasida 10 ta teng oraliq bo‘lsa, bo‘linma (2 − 1) : 10 = 0,1 sm. Asbob o‘lcha oladigan eng katta qiymat o‘lchash chegarasi deyiladi. Har qanday o‘lchashda noaniqlik — xatolik bo‘ladi; odatda u shkala bo‘linmasining yarmiga teng deb olinadi (0,1 sm li chizg‘ichda 0,05 sm). Xatolikni kamaytirish uchun kattalik bir necha marta o‘lchanib, o‘rtacha qiymat hisoblanadi: barcha natijalar yig‘indisi o‘lchashlar soniga bo‘linadi. Natija A = a ± Δa ko‘rinishida yoziladi, bunda a — natija, Δa — xatolik.
Maktab hovlisida uzunlikka sakrash musobaqasi o‘tdi. Bir o‘quvchining uch urinishi: 180 sm, 190 sm va 185 sm. O‘rtacha natija (180 + 190 + 185) : 3 = 185 sm. Bitta urinish tasodifan yaxshi yoki yomon chiqishi mumkin, o‘rtacha esa adolatliroq.
Sport hakami natijalarni o‘lchaydi, sifat nazoratchisi detal o‘lchamini bir necha marta tekshiradi, hamshira termometr shkalasini to‘g‘ri o‘qiydi.
Uyda biror shkalani toping (chizg‘ich, o‘lchov lentasi yoki o‘lchov idishi) va uning shkala bo‘linmasi qancha ekanini hisoblab toping.
| O‘lchash | Uzunlik, mm |
|---|---|
| 1 | 176 |
| 2 | 178 |
| 3 | 174 |
| o‘rtacha | 176 |
«O‘lchash musobaqasi»: har bir guruh stol uzunligini chizg‘ich bilan 3 marta o‘lchaydi, natijalar va o‘rtacha qiymatni doskaga yozadi. Kimning natijalari bir-biriga yaqin va nima uchun? Muhokama qiling.