VII bobni yakunlash: takrorlash va yakuniy suhbat
VII bobda tovush hodisalari o‘rganildi. Tovush manbai tebranadi; chastota ν (Hz); eshitiladigan diapazon 16–20 000 Hz, undan past infratovush, yuqori ultratovush. Tovush tarqalishi uchun muhit kerak, vakuumda tarqalmaydi; tezlik havoda 20 °C da 343 m/s (0 °C da 331,5), suvda ≈ 1500 m/s, qattiq jismlarda eng katta (temirda ≈ 5850 m/s). Qattiqlik — amplituda (dB), balandlik — chastota, tembr — obertonlar. Aks sado: h = v · t : 2; exolot, UZI. Musiqiy tovush va shovqin; tovush yutish koeffitsiyenti; me’morchilik akustikasi. Yil bo‘yicha: fizika modda tuzilishi, harakat va kuch, bosim, energiya, mexanizmlar, issiqlik, elektr, yorug‘lik va tovushni o‘rgandi; asosiy usul — kuzatish, tajriba, o‘lchash va hisoblash. Qoidalarni o‘ylab qo‘llang va doim xavfsizlikka rioya qiling: baland tovush, qaynoq suv, elektr va quyosh nuri xavfli bo‘lishi mumkin.
| Kattalik | Formula |
|---|---|
| chastota | ν = N : t |
| masofa (tovush) | l = v · t |
| aks sado | h = v · t : 2 |
Bayram oqshomida bola salyutning chaqnashini ko‘rdi va 6 s dan keyin gumburlashni eshitdi. 340 · 6 = 2040 m, ya’ni salyut taxminan 2 km narida. Yorug‘lik deyarli bir zumda, tovush esa ancha sekin keladi.
Fiziklar o‘lchash va hisoblash bilan ishlaydi, muhandislar tajriba natijalarini tekshiradi, shifokorlar va ob-havo xodimlari o‘lchovlarga tayanadi.
Bugun kundalik hayotda yilning uchta turli bobiga mos uchta narsani toping (masalan, soya, nasos, aks-sado) va qaysi bobga tegishli ekanini ayting.
«Yil yakuni viktorinasi»: jamoalar fizika yilining har bobidan bittadan «tajriba» tavsiflaydi (masalan, Broun harakati, Arximed kuchi, qaytish qonuni, tovush tezligi), boshqa jamoa uning nomi va qonunini topadi.