VI bobni yakunlash: takrorlash va yakuniy suhbat
VI bobda yorug‘lik hodisalari o‘rganildi. Manbalar tabiiy (Quyosh, yulduz) va sun’iy (lampa); Oy yoritilgan jism. Yorug‘lik bir jinsli muhitda to‘g‘ri chiziqda tarqaladi, shuning uchun soya va yarim soya hosil bo‘ladi; Quyosh tutilishida Oy Quyosh bilan Yer orasida, Oy tutilishida Yer Quyosh bilan Oy orasida (saros — 6585 sutka). Yorug‘lik tezligi vakuumda ≈ 300 000 km/s, suvda ≈ 225 000, shishada ≈ 200 000 km/s. Qaytish qonuni α = β; sinish — muhit chegarasida yo‘nalish o‘zgarishi. Yassi ko‘zguda tasvir mavhum, to‘g‘ri, teng, ko‘zgudan teng masofada; ko‘zgu α ga burilsa, qaytgan nur 2α ga buriladi. Sferik ko‘zgu: 1/d + 1/f = 1/F. Linza: D = 1 : F (dptr); qavariq — yig‘uvchi, botiq — sochuvchi. Oq nur prizmada 7 rangga ajraladi (Nyuton, 1666); kamalak — tomchilarda dispersiya. Beruniy va Ibn Sino yorug‘lik, ko‘rish va tutilishlarni kuzatishga asoslanib tushuntirgan. Xavfsizlik: Quyoshga, lazerga va linza bilan nurga bevosita qaramang.
| Muhit | Yorug‘lik tezligi, km/s |
|---|---|
| vakuum | ≈ 300 000 |
| suv | ≈ 225 000 |
| shisha | ≈ 200 000 |
Maktab surati kuni fotograf bolalarni Quyosh orqalarida turmaydigan qilib joylashtirdi: orqadagi nur yuzlarni soyada qoldiradi. Yuzlarga oq karton bilan nur qaytarib, soyalarni yumshatdi.
Fotograflar va kino yoritish ustalari nur va soyani boshqaradi, vitrina bezovchilari buyumlarni yoritadi, ko‘zoynak ustalari linzalarni tayyorlaydi.
Deraza oldiga o‘yinchoq qo‘ying va nur yondan, oldidan va orqasidan tushganda soya hamda yoritilishni solishtiring; Quyoshga qaramang.
«Yorug‘lik estafetasi»: jamoalar navbat bilan doskaga hodisani yozib (qaytish, sinish, spektr, soya, tutilish), unga bitta tajriba yoki misol keltiradi; xato javob bo‘lsa, boshqa jamoa to‘g‘rilaydi.