ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Yorug‘lik laboratoriyalari. VI bobni takrorlash

Darslar 60–62 · 3 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
62

VI bobni yakunlash: takrorlash va yakuniy suhbat

Darslik, 151–154-betlar
MaqsadVI bobni takrorlash: yorug‘lik manbalari, soya, tutilish, qaytish, sinish, ko‘zgu, linza va spektr bo‘yicha bilimlarni mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
yorug‘lik tezligi · speed of lightqaytish va sinish · reflection and refractionko‘zgu va linza · mirror and lensspektr · spectrum
Tushuntirish

VI bobda yorug‘lik hodisalari o‘rganildi. Manbalar tabiiy (Quyosh, yulduz) va sun’iy (lampa); Oy yoritilgan jism. Yorug‘lik bir jinsli muhitda to‘g‘ri chiziqda tarqaladi, shuning uchun soya va yarim soya hosil bo‘ladi; Quyosh tutilishida Oy Quyosh bilan Yer orasida, Oy tutilishida Yer Quyosh bilan Oy orasida (saros — 6585 sutka). Yorug‘lik tezligi vakuumda ≈ 300 000 km/s, suvda ≈ 225 000, shishada ≈ 200 000 km/s. Qaytish qonuni α = β; sinish — muhit chegarasida yo‘nalish o‘zgarishi. Yassi ko‘zguda tasvir mavhum, to‘g‘ri, teng, ko‘zgudan teng masofada; ko‘zgu α ga burilsa, qaytgan nur 2α ga buriladi. Sferik ko‘zgu: 1/d + 1/f = 1/F. Linza: D = 1 : F (dptr); qavariq — yig‘uvchi, botiq — sochuvchi. Oq nur prizmada 7 rangga ajraladi (Nyuton, 1666); kamalak — tomchilarda dispersiya. Beruniy va Ibn Sino yorug‘lik, ko‘rish va tutilishlarni kuzatishga asoslanib tushuntirgan. Xavfsizlik: Quyoshga, lazerga va linza bilan nurga bevosita qaramang.

MuhitYorug‘lik tezligi, km/s
vakuum≈ 300 000
suv≈ 225 000
shisha≈ 200 000
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab surati kuni fotograf bolalarni Quyosh orqalarida turmaydigan qilib joylashtirdi: orqadagi nur yuzlarni soyada qoldiradi. Yuzlarga oq karton bilan nur qaytarib, soyalarni yumshatdi.

Kim ishlatadi

Fotograflar va kino yoritish ustalari nur va soyani boshqaradi, vitrina bezovchilari buyumlarni yoritadi, ko‘zoynak ustalari linzalarni tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Deraza oldiga o‘yinchoq qo‘ying va nur yondan, oldidan va orqasidan tushganda soya hamda yoritilishni solishtiring; Quyoshga qaramang.

Namunalar
F = 20 sm, f = 60 sm bo‘lsa, 1/d = 1/20 − 1/60 = 2/60, d = 30 sm.
Suvdagi yorug‘lik tezligi 225 000 km/s: 450 000 km ni 450 000 : 225 000 = 2 s da o‘tadi.
Sinfda faoliyat

«Yorug‘lik estafetasi»: jamoalar navbat bilan doskaga hodisani yozib (qaytish, sinish, spektr, soya, tutilish), unga bitta tajriba yoki misol keltiradi; xato javob bo‘lsa, boshqa jamoa to‘g‘rilaydi.

Mashq
1
Odam ko‘zgudan 2 m uzoqda. U o‘z tasviridan necha m uzoqda?
2
Ko‘zgu 25° ga burilsa, qaytgan nur necha gradusga buriladi?
3
Yorug‘lik 1 500 000 km ni necha sekundda o‘tadi (300 000 km/s)?
4
Quyosh va Oy tutilishida jismlar tartibini yozing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBobo-buvilar uchun kitobchaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →