ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Allomalar va yassi ko‘zgu

Darslar 56–57 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
57

Yassi ko‘zgu

Darslik, 142–145-betlar
MaqsadYassi ko‘zguda tasvir hosil bo‘lishini va uning xossalarini bilish; sferik ko‘zgular, fokus va 1/d + 1/f = 1/F formulasi haqida tushuncha olish.
Yangi so‘zlar
yassi ko‘zgu · plane mirrormavhum tasvir · virtual imagebotiq va qavariq ko‘zgu · concave and convex mirrorfokus masofasi (F) · focal length (F)
Tushuntirish

Yassi ko‘zguda buyum tasviri mavhum (haqiqiy emas — nurlarning davomi kesishadi), to‘g‘ri, buyumga teng kattalikda bo‘ladi; tasvir ko‘zgu orqasida buyum ko‘zgudan qancha uzoq bo‘lsa, shuncha masofada hosil bo‘ladi, o‘ng va chap tomon almashib ko‘rinadi. Tasvirni yasash uchun buyumning bir nuqtasidan ikkita nur chizamiz, ularning qaytgan nurlari davomining kesishgan nuqtasi tasvir bo‘ladi. Agar ko‘zgu α burchakka burilsa, qaytgan nur 2α burchakka buriladi. Sferik ko‘zgular sharning bir qismi: botiq ko‘zgu nurlarni fokusda to‘playdi (projektor, fara, stomatolog ko‘zgusi), qavariq ko‘zgu sochadi va kichik, to‘g‘ri, mavhum tasvir beradi — shuning uchun avtomobil orqani ko‘rish ko‘zgusida keng ko‘rish maydoni bor. Botiq va qavariq ko‘zgular uchun: 1/d + 1/f = 1/F, bunda d — buyumdan ko‘zgugacha, f — tasvirdan ko‘zgugacha masofa, F — fokus masofasi. Masalan, F = 20 sm, f = 30 sm bo‘lsa, 1/d = 1/20 − 1/30 = 1/60, ya’ni d = 60 sm.

★Esda tuting
Ko‘zgu α burchakka burilsa, qaytgan nur 2α burchakka buriladi.
jismtasvirko‘zgu

Tasvir ko‘zgudan 4 dm narida, jism bilan simmetrik

Tasvir mavhum (nur kesishmaydi), jism bilan bir xil o‘lchamda

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tikuvchi ustaxonasida burchakda bir-biriga burchak ostida qo‘yilgan ikkita oyna bor. Mijoz ularga qarab, paltoning orqa tomoni qanday o‘tirganini o‘zi ko‘ra oladi, chunki nur ikki marta qaytadi.

Kim ishlatadi

Stomatologlar kichik oyna bilan tishning orqa tomonini ko‘radi, haydovchilar oynadan orqadagi yo‘lni kuzatadi, raqs ustozlari oynada harakatni tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Toza yaltiroq qoshiqning ichki (botiq) va orqa (qavariq) tomonida o‘z yuzingizni ko‘ring. Biri yuzni kichik va to‘g‘ri ko‘rsatadi, ikkinchisi esa qoshiqni uzoqroq tutsangiz ag‘darilgan ko‘rsatadi. Qaysi biri qaysi ekanini ayting.

Namunalar
6 modamtasvir3 m3 mko‘zguAB
Odam ko‘zgudan 3 m uzoqda tursa, tasviri ko‘zgu orqasida 3 m da; odam va tasvir orasida 3 + 3 = 6 m.
Ko‘zgu 15° ga burilsa, qaytgan nur 2 · 15° = 30° ga buriladi.
Sinfda faoliyat

Tajriba: ikkita yassi ko‘zgu orasiga qalam qo‘yib, tasvirlar sonini sanang; “ko‘zgu yozuvi”: so‘zni qog‘ozga yozib, ko‘zguga tutib o‘qing. Xavfsizlik: plastik yoki mustahkam ko‘zgu ishlating, singan ko‘zguga tegmang; ko‘zgu bilan quyosh nurini odamning ko‘ziga yo‘naltirmang.

Mashq
1
Yassi ko‘zgudagi tasvir xossalarini sanang.
2
Odam ko‘zgudan 2 m uzoqlikda turibdi. U o‘z tasvirigacha necha m?
3
Ko‘zgu 20° ga burilsa, qaytgan nur necha gradusga buriladi?
4
Nima uchun avtomobilning orqa ko‘rish ko‘zgusi qavariq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski g‘ishtdan doira gulzorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →