Yassi ko‘zgu
Yassi ko‘zguda buyum tasviri mavhum (haqiqiy emas — nurlarning davomi kesishadi), to‘g‘ri, buyumga teng kattalikda bo‘ladi; tasvir ko‘zgu orqasida buyum ko‘zgudan qancha uzoq bo‘lsa, shuncha masofada hosil bo‘ladi, o‘ng va chap tomon almashib ko‘rinadi. Tasvirni yasash uchun buyumning bir nuqtasidan ikkita nur chizamiz, ularning qaytgan nurlari davomining kesishgan nuqtasi tasvir bo‘ladi. Agar ko‘zgu α burchakka burilsa, qaytgan nur 2α burchakka buriladi. Sferik ko‘zgular sharning bir qismi: botiq ko‘zgu nurlarni fokusda to‘playdi (projektor, fara, stomatolog ko‘zgusi), qavariq ko‘zgu sochadi va kichik, to‘g‘ri, mavhum tasvir beradi — shuning uchun avtomobil orqani ko‘rish ko‘zgusida keng ko‘rish maydoni bor. Botiq va qavariq ko‘zgular uchun: 1/d + 1/f = 1/F, bunda d — buyumdan ko‘zgugacha, f — tasvirdan ko‘zgugacha masofa, F — fokus masofasi. Masalan, F = 20 sm, f = 30 sm bo‘lsa, 1/d = 1/20 − 1/30 = 1/60, ya’ni d = 60 sm.
Tasvir ko‘zgudan 4 dm narida, jism bilan simmetrik
Tasvir mavhum (nur kesishmaydi), jism bilan bir xil o‘lchamda
Tikuvchi ustaxonasida burchakda bir-biriga burchak ostida qo‘yilgan ikkita oyna bor. Mijoz ularga qarab, paltoning orqa tomoni qanday o‘tirganini o‘zi ko‘ra oladi, chunki nur ikki marta qaytadi.
Stomatologlar kichik oyna bilan tishning orqa tomonini ko‘radi, haydovchilar oynadan orqadagi yo‘lni kuzatadi, raqs ustozlari oynada harakatni tekshiradi.
Toza yaltiroq qoshiqning ichki (botiq) va orqa (qavariq) tomonida o‘z yuzingizni ko‘ring. Biri yuzni kichik va to‘g‘ri ko‘rsatadi, ikkinchisi esa qoshiqni uzoqroq tutsangiz ag‘darilgan ko‘rsatadi. Qaysi biri qaysi ekanini ayting.
Tajriba: ikkita yassi ko‘zgu orasiga qalam qo‘yib, tasvirlar sonini sanang; “ko‘zgu yozuvi”: so‘zni qog‘ozga yozib, ko‘zguga tutib o‘qing. Xavfsizlik: plastik yoki mustahkam ko‘zgu ishlating, singan ko‘zguga tegmang; ko‘zgu bilan quyosh nurini odamning ko‘ziga yo‘naltirmang.