Yorug‘likning to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqalishi. Soya va yarim soya
Bir jinsli shaffof muhitda yorug‘lik to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqaladi. Buni teshikdan o‘tgan quyosh nuri changli havoda to‘g‘ri chiziq bo‘lib ko‘rinishidan, bir necha kartondagi bir to‘g‘ri chiziqdagi teshikdan nur o‘tishidan bilamiz. Yorug‘lik yo‘nalishini ko‘rsatuvchi to‘g‘ri chiziq yorug‘lik nuri deyiladi. Yorug‘lik o‘tkazmaydigan (shaffof bo‘lmagan) jism orqasida yorug‘lik tushmaydigan joy hosil bo‘ladi — soya. Agar manba nuqtaviy (o‘lchamlari kichik) bo‘lsa, faqat soya hosil bo‘ladi, uning chegarasi aniq. Manba kattaroq bo‘lsa, soya atrofida qisman yoritilgan yarim soya paydo bo‘ladi. Jism manbaga qancha yaqin bo‘lsa, soya shuncha katta. Soyadan quyosh soatida vaqtni aniqlashda foydalaniladi; ertalab va kechqurun soya uzun, tushda eng qisqa. Yorug‘lik o‘tkazuvchi muhitlar: shaffof (shisha, toza suv, havo), yarim shaffof (xira shisha, qog‘oz) va shaffof emas (g‘isht, metall). Ko‘rishimiz uchun yorug‘lik to‘g‘ri chiziqda ko‘zimizga kelishi kerak.
Tajriba: qorong‘i xonada fonar va qo‘l (yoki o‘yinchoq) bilan devorda soya hosil qiling: jismni fonarga yaqinlashtirib-uzoqlashtirib soya o‘lchamini kuzating; keyin ikkita fonar ishlatib yarim soyani ko‘ring. Xavfsizlik: fonar nurini ko‘zga yo‘naltirmang, shamdan emas, elektr fonardan foydalaning.