ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Elektr zanjiri. V bobni takrorlash

Darslar 49–51 · 3 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
51

V bobni yakunlash: takrorlash va yakuniy suhbat

Darslik, 128–130-betlar
MaqsadV bobni takrorlash: elektrlanish, elektr toki, zanjir, kuchlanish, tok kuchi va elektr xavfsizligi bo‘yicha bilimlarni mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
elektrlanish · electrificationelektr zanjiri · electric circuitkuchlanish va tok kuchi · voltage and currentelektr xavfsizligi · electrical safety
Tushuntirish

V bobda elektr hodisalarini o‘rgandik. Jismlar ishqalanganda elektrlanadi; zaryadlar ikki xil, bir xil ishoralilar itaradi, har xil ishoralilar tortadi. Atom: yadro (proton +, neytron 0) va elektron (−). O‘tkazgichlar zaryadni tashiydi, dielektriklar tashimaydi. Elektr toki — zaryadlangan zarralarning tartibli harakati; manbalar: galvanik element, batareya, akkumulyator, generator (Volta, 1800). Zanjir: manba, iste’molchi, simlar, kalit — berk bo‘lishi shart. Tok kuchi (A) ampermetr bilan ketma-ket, kuchlanish (V) voltmetr bilan parallel o‘lchanadi. Uy tarmog‘i 220 V; xavfsiz kuchlanish 36 V gacha. Energiya sarfi E = N · t, kVt·soat; tejash — LED lampalar va keraksiz asboblarni o‘chirish. Tok urganda kattalarni chaqiring, rozetka va ochiq simlarga tegmang.

KattalikBirlikAsbobUlanishi
tok kuchiAampermetrketma-ket
kuchlanishVvoltmetrparallel
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabning bitta sinfida chiroqlar o‘chdi, yo‘lakdagilar esa yonib turardi. Elektrchi uzilish shu sinfning o‘z zanjirida ekanini mantiqan chiqarib, tekshirishni shu yerdan boshladi va tez topdi.

Kim ishlatadi

Elektrchilar nosozlikni mantiqan qidiradi, maishiy texnika ta’mirchilari uzilgan joyni topadi, sinov muhandislari xavfsizlikni tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Do‘stingiz yoki kichik ukangizga bitta xavfsizlik qoidasini (masalan, rozetka yonida suv bo‘lmasligi kerak) tushuntirib, nima uchun kerakligini o‘zi aytib berishini so‘rang.

Namunalar
L₁L₂+−
Qo‘shimcha lampochka ketma-ket ulansa, har biri xira yonadi; parallel ulansa, har biri to‘liq yorqinlikda.
40 W lampochka 5 soat yonsa: 40 · 5 : 1000 = 0,2 kVt·soat.
Sinfda faoliyat

«Zanjir sxemasi»: o‘quvchilar doskada shartli belgilar bilan oddiy zanjir sxemasini chizib, ampermetr va voltmetr o‘rnini ko‘rsatadi; boshqalar xatolarni topadi. Xavfsizlik: faqat qog‘ozda; real tajribada batareya (6 V gacha) ishlatiladi.

Mashq
1
Qaysi asbob zanjirga ketma-ket, qaysi biri parallel ulanadi: ampermetr, voltmetr?
2
500 W dazmol 2 soat ishlasa, necha kVt·soat sarflaydi?
3
Elektr toki o‘tishi uchun zanjir qanday bo‘lishi kerak?
4
Nima uchun elektr asbobini vilkasidan ushlab sug‘urish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z dasturi: tartib va vaqtHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →