V bobni yakunlash: takrorlash va yakuniy suhbat
V bobda elektr hodisalarini o‘rgandik. Jismlar ishqalanganda elektrlanadi; zaryadlar ikki xil, bir xil ishoralilar itaradi, har xil ishoralilar tortadi. Atom: yadro (proton +, neytron 0) va elektron (−). O‘tkazgichlar zaryadni tashiydi, dielektriklar tashimaydi. Elektr toki — zaryadlangan zarralarning tartibli harakati; manbalar: galvanik element, batareya, akkumulyator, generator (Volta, 1800). Zanjir: manba, iste’molchi, simlar, kalit — berk bo‘lishi shart. Tok kuchi (A) ampermetr bilan ketma-ket, kuchlanish (V) voltmetr bilan parallel o‘lchanadi. Uy tarmog‘i 220 V; xavfsiz kuchlanish 36 V gacha. Energiya sarfi E = N · t, kVt·soat; tejash — LED lampalar va keraksiz asboblarni o‘chirish. Tok urganda kattalarni chaqiring, rozetka va ochiq simlarga tegmang.
| Kattalik | Birlik | Asbob | Ulanishi |
|---|---|---|---|
| tok kuchi | A | ampermetr | ketma-ket |
| kuchlanish | V | voltmetr | parallel |
Maktabning bitta sinfida chiroqlar o‘chdi, yo‘lakdagilar esa yonib turardi. Elektrchi uzilish shu sinfning o‘z zanjirida ekanini mantiqan chiqarib, tekshirishni shu yerdan boshladi va tez topdi.
Elektrchilar nosozlikni mantiqan qidiradi, maishiy texnika ta’mirchilari uzilgan joyni topadi, sinov muhandislari xavfsizlikni tekshiradi.
Do‘stingiz yoki kichik ukangizga bitta xavfsizlik qoidasini (masalan, rozetka yonida suv bo‘lmasligi kerak) tushuntirib, nima uchun kerakligini o‘zi aytib berishini so‘rang.
«Zanjir sxemasi»: o‘quvchilar doskada shartli belgilar bilan oddiy zanjir sxemasini chizib, ampermetr va voltmetr o‘rnini ko‘rsatadi; boshqalar xatolarni topadi. Xavfsizlik: faqat qog‘ozda; real tajribada batareya (6 V gacha) ishlatiladi.