Nurlanish. Turmushda va texnikada issiqlik uzatilishidan foydalanish
Nurlanish — issiqlik energiyasining nurlar yordamida (elektromagnit to‘lqinlar bilan) uzatilishi; u vakuumda ham o‘tadi, shuning uchun Quyosh energiyasi bo‘sh fazo orqali Yerga yetib keladi. Qizigan har bir jism nur chiqaradi, temperatura qancha yuqori bo‘lsa, nurlanish shuncha kuchli. Jism nurlanishni yutishi yoki qaytarishi mumkin: qora va qorong‘i, g‘adir-budur sirtlar nurni yaxshi yutadi va yaxshi chiqaradi, och rangli va yaltiroq sirtlar esa ko‘proq qaytaradi. Shuning uchun yozda och kiyim kiyiladi, binolar oq bo‘yaladi, yoqilg‘i sisternalari kumushrang bo‘yaladi; quyosh kollektorlari esa qora rangda bo‘ladi. Termos — issiqlik uzatilishining uchala turini kamaytiruvchi idish: ikki devor orasida havo so‘rib olingan (vakuum) bo‘lgani uchun issiqlik o‘tkazuvchanlik va konveksiya yo‘q, devorlarning ichki sirti oyna kabi yaltiroq bo‘lgani uchun nurlanish ham kam, tiqini esa issiqlikni yomon o‘tkazadi. Konveksiya: bug‘ qozon, shamollatish; issiqlik o‘tkazuvchanlik: ovqat pishirish idishi; nurlanish: issiqxona, quyoshli suv isitgich.
| Sirt | Nurga nisbatan |
|---|---|
| qora, g‘adir-budur | yaxshi yutadi |
| och rangli, yaltiroq | ko‘proq qaytaradi |
Ikki qo‘shni tomida bir xil suv baklari turibdi: biri qora, biri oq bo‘yalgan. Yozgi kunning ikkinchi yarmida qora bakdagi suv ancha issiqroq: qora yuza Quyosh nurini ko‘proq yutadi, oq esa ko‘proq qaytaradi.
Me’morlar issiq hududda binolarni och rangga bo‘yaydi, quyosh isitgichini o‘rnatuvchilar qora yutuvchi yuza ishlatadi, yozgi kiyim tikuvchilar och mato tanlaydi.
Oila a’zosi bilan yo‘lda ketayotib mahallangizdagi tom va devorlar rangiga e’tibor bering: qaysi ranglar ko‘p va nima uchun deb o‘ylaysiz?
Tajriba: ikki bir xil idishga (biri oq, biri qora qog‘ozga o‘ralgan) iliq suv quyib, quyoshli deraza oldiga qo‘ying; 15 daqiqadan keyin qaysi biri ko‘proq isishini termometr yoki qo‘l bilan solishtiring. Xavfsizlik: Quyoshga bevosita qarama; oyna yoki lupa bilan nurni jismga yo‘naltirma (kuydirishi mumkin); faqat iliq suv ishlating.