ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Issiqlik uzatilishi

Darslar 41–42 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
42

Nurlanish. Turmushda va texnikada issiqlik uzatilishidan foydalanish

Darslik, 108–110-betlar
MaqsadIssiqlik nurlanishini, uning jism rangi va sirtiga bog‘liqligini va turmushda hamda texnikada issiqlik uzatilishidan foydalanishni bilish.
Yangi so‘zlar
issiqlik nurlanishi · thermal radiationtermos · thermos (vacuum flask)yutish va qaytarish · absorption and reflectionquyosh kollektori · solar collector
Tushuntirish

Nurlanish — issiqlik energiyasining nurlar yordamida (elektromagnit to‘lqinlar bilan) uzatilishi; u vakuumda ham o‘tadi, shuning uchun Quyosh energiyasi bo‘sh fazo orqali Yerga yetib keladi. Qizigan har bir jism nur chiqaradi, temperatura qancha yuqori bo‘lsa, nurlanish shuncha kuchli. Jism nurlanishni yutishi yoki qaytarishi mumkin: qora va qorong‘i, g‘adir-budur sirtlar nurni yaxshi yutadi va yaxshi chiqaradi, och rangli va yaltiroq sirtlar esa ko‘proq qaytaradi. Shuning uchun yozda och kiyim kiyiladi, binolar oq bo‘yaladi, yoqilg‘i sisternalari kumushrang bo‘yaladi; quyosh kollektorlari esa qora rangda bo‘ladi. Termos — issiqlik uzatilishining uchala turini kamaytiruvchi idish: ikki devor orasida havo so‘rib olingan (vakuum) bo‘lgani uchun issiqlik o‘tkazuvchanlik va konveksiya yo‘q, devorlarning ichki sirti oyna kabi yaltiroq bo‘lgani uchun nurlanish ham kam, tiqini esa issiqlikni yomon o‘tkazadi. Konveksiya: bug‘ qozon, shamollatish; issiqlik o‘tkazuvchanlik: ovqat pishirish idishi; nurlanish: issiqxona, quyoshli suv isitgich.

SirtNurga nisbatan
qora, g‘adir-buduryaxshi yutadi
och rangli, yaltiroqko‘proq qaytaradi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki qo‘shni tomida bir xil suv baklari turibdi: biri qora, biri oq bo‘yalgan. Yozgi kunning ikkinchi yarmida qora bakdagi suv ancha issiqroq: qora yuza Quyosh nurini ko‘proq yutadi, oq esa ko‘proq qaytaradi.

Kim ishlatadi

Me’morlar issiq hududda binolarni och rangga bo‘yaydi, quyosh isitgichini o‘rnatuvchilar qora yutuvchi yuza ishlatadi, yozgi kiyim tikuvchilar och mato tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Oila a’zosi bilan yo‘lda ketayotib mahallangizdagi tom va devorlar rangiga e’tibor bering: qaysi ranglar ko‘p va nima uchun deb o‘ylaysiz?

Namunalar
Yozda oq futbolka qora futbolkadan salqinroq, chunki oq rang Quyosh nurini ko‘proq qaytaradi.
Termosdagi choy uzoq vaqt issiq turadi, chunki devorlar orasida vakuum bor.
Sinfda faoliyat

Tajriba: ikki bir xil idishga (biri oq, biri qora qog‘ozga o‘ralgan) iliq suv quyib, quyoshli deraza oldiga qo‘ying; 15 daqiqadan keyin qaysi biri ko‘proq isishini termometr yoki qo‘l bilan solishtiring. Xavfsizlik: Quyoshga bevosita qarama; oyna yoki lupa bilan nurni jismga yo‘naltirma (kuydirishi mumkin); faqat iliq suv ishlating.

Mashq
1
Nurlanish issiqlik o‘tkazuvchanlikdan nimasi bilan farq qiladi?
2
Qaysi sirt Quyosh nurini ko‘proq yutadi: qora yoki oq?
3
Nima uchun cho‘l hududlarida uylar ko‘pincha oq rangda bo‘yaladi?
4
Termos issiqlik yo‘qolishini qanday kamaytiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBochka uchun qaysi rang?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →