Fizikada ishlatiladigan ayrim atamalar
Tabiatda uchraydigan har bir jism fizik jism deyiladi: Quyosh, tosh, daraxt, stol, qalam. Jism qanday materialdan yasalgan bo‘lsa, shu material modda deyiladi: qalam — jism, uning grafiti yoki yog‘ochi — modda. Bir nechta jism xuddi bitta jismdek harakat qilsa, ularni jismlar sistemasi deymiz: avtomobil turli qismlardan iborat bo‘lsa-da, bir butun bo‘lib yuradi. Fizik hodisada moddani tashkil etgan zarralar o‘zgarmaydi: suv qaynaganda yoki muzlaganda suv zarralari boshqa moddaga aylanmaydi (qog‘oz yonganda esa yangi modda hosil bo‘ladi, bu kimyoviy hodisa). Fizik qonun — hodisani xarakterlovchi kattaliklar orasidagi miqdoriy bog‘lanishni ifodalovchi qoida. Qonunlar hodisalarni kuzatish va tajriba o‘tkazish orqali topiladi; kuzatish deb hodisaga ta’sir qilmasdan uni o‘rganishga aytiladi.
Axlat yig‘ish punktida butilka, chelak va o‘yinchoq mashina bitta uyumga tashlanadi, chunki hammasi bir xil moddadan, ya’ni plastmassadan yasalgan. Jismlar har xil, modda esa bitta, shuning uchun saralash moddaga qarab bajariladi.
Qayta ishlash korxonasi xodimi chiqindini modda bo‘yicha ajratadi, quruvchi devor uchun mos materialni tanlaydi, zargar metallni aniqlaydi.
Xonangizdan bir nechta moddadan yasalgan bitta narsani toping (masalan, poyabzal yoki velosiped) va u qaysi moddalardan iboratligini sanang.
| Jism | Modda |
|---|---|
| stol | yog‘och |
| kema | po‘lat |
«Jism yoki modda?»: o‘qituvchi so‘zlarni aytadi (mis, tanga, shisha, stakan, havo, shar). O‘quvchilar «jism» bo‘lsa o‘rnidan turadi, «modda» bo‘lsa o‘tirib qoladi.