ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Fizika va jamiyat. Fizik atamalar

Darslar 3–4 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
4

Fizikada ishlatiladigan ayrim atamalar

Darslik, 9–10-betlar
MaqsadFizik jism, jismlar sistemasi, fizik hodisa, fizik qonun va kuzatish atamalarini farqlash va misollar bilan tushuntirish.
Yangi so‘zlar
fizik jism · physical bodyjismlar sistemasi · system of bodiesfizik qonun · physical lawkuzatish · observation
Tushuntirish

Tabiatda uchraydigan har bir jism fizik jism deyiladi: Quyosh, tosh, daraxt, stol, qalam. Jism qanday materialdan yasalgan bo‘lsa, shu material modda deyiladi: qalam — jism, uning grafiti yoki yog‘ochi — modda. Bir nechta jism xuddi bitta jismdek harakat qilsa, ularni jismlar sistemasi deymiz: avtomobil turli qismlardan iborat bo‘lsa-da, bir butun bo‘lib yuradi. Fizik hodisada moddani tashkil etgan zarralar o‘zgarmaydi: suv qaynaganda yoki muzlaganda suv zarralari boshqa moddaga aylanmaydi (qog‘oz yonganda esa yangi modda hosil bo‘ladi, bu kimyoviy hodisa). Fizik qonun — hodisani xarakterlovchi kattaliklar orasidagi miqdoriy bog‘lanishni ifodalovchi qoida. Qonunlar hodisalarni kuzatish va tajriba o‘tkazish orqali topiladi; kuzatish deb hodisaga ta’sir qilmasdan uni o‘rganishga aytiladi.

★Esda tuting
Fizik hodisada moddani tashkil etgan zarralar o‘zgarmaydi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Axlat yig‘ish punktida butilka, chelak va o‘yinchoq mashina bitta uyumga tashlanadi, chunki hammasi bir xil moddadan, ya’ni plastmassadan yasalgan. Jismlar har xil, modda esa bitta, shuning uchun saralash moddaga qarab bajariladi.

Kim ishlatadi

Qayta ishlash korxonasi xodimi chiqindini modda bo‘yicha ajratadi, quruvchi devor uchun mos materialni tanlaydi, zargar metallni aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonangizdan bir nechta moddadan yasalgan bitta narsani toping (masalan, poyabzal yoki velosiped) va u qaysi moddalardan iboratligini sanang.

Namunalar
JismModda
stolyog‘och
kemapo‘lat
Stol — jism, yog‘och — modda; kema — jism, po‘lat — modda; avtomobil — jismlar sistemasi.
Fizik hodisalar: toshning tushishi, g‘ildirakning aylanishi, suvning qaynashi, lampochkadan yorug‘lik chiqishi. Hammasida moddaning zarralari o‘zgarmaydi.
Sinfda faoliyat

«Jism yoki modda?»: o‘qituvchi so‘zlarni aytadi (mis, tanga, shisha, stakan, havo, shar). O‘quvchilar «jism» bo‘lsa o‘rnidan turadi, «modda» bo‘lsa o‘tirib qoladi.

Mashq
1
Jism bilan modda orasidagi farqni «kuraklar» misolida tushuntiring.
2
Quyidagilardan qaysi biri fizik hodisa: suvning muzlashi yoki qog‘ozning yonishi?
3
Kuzatish deb nimaga aytiladi?
4
Nima uchun poyezdni jismlar sistemasi deb qarash mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIdishdagi kichik dunyoHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →